کاخ خورشید که با نام‌های عمارت خورشید، کاخ کلات و کاخ نادر نیز شناخته می‌شود، یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی دوره افشاریه و از شاخص‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان خراسان رضوی است که در مرکز شهر کلات قرار دارد. این بنای باشکوه به دستور نادرشاه افشار از سال 1151 هجری قمری ساخته شد و عملیات ساخت آن تا واپسین سال‌های زندگی نادرشاه ادامه داشت، اما با مرگ او هرگز به پایان نرسید. درباره کاربری اصلی این بنا دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد و برخی آن را اقامتگاه سلطنتی، برخی خزانه نگهداری غنایم و جواهرات فتح هند و گروهی نیز آرامگاه در نظر گرفته‌شده برای نادرشاه می‌دانند. کاخ خورشید در میان باغی ایرانی قرار گرفته و به دلیل معماری منحصربه‌فرد، نقوش سنگی الهام‌گرفته از هنر هندی و طراحی متفاوت برج استوانه‌ای خود، یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی ایران به شمار می‌رود. این اثر ارزشمند در سال 1318 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و امروزه یکی از مهم‌ترین مقاصد تاریخی شهرستان کلات محسوب می‌شود.

معماری کاخ خورشید ترکیبی چشمگیر از هنر ایرانی و هندی است؛ موضوعی که به‌ویژه در سنگ‌تراشی‌های نمای بیرونی، نقش‌های برجسته میوه‌های گرمسیری، گل‌ها و پرندگان و همچنین تزیینات داخلی بنا به‌خوبی دیده می‌شود. ساختمان اصلی در سه طبقه طراحی شده بود که امروزه به دلیل تخریب طبقه سوم، ارتفاع آن به بیش از 20 متر می‌رسد. طبقه همکف با پلان هشت‌ضلعی، تالار مرکزی، 12 اتاق مزین به گچ‌بری و نقاشی و برج استوانه‌ای میانی، مهم‌ترین بخش‌های این مجموعه را تشکیل می‌دهد. وجود کتیبه زیبای سوره نبأ در فضای داخلی، سردابه تاریخی، موزه مردم‌شناسی، نمایش آداب و رسوم مردم کلات، غرفه صنایع‌دستی و کتاب‌های تاریخی، از دیگر بخش‌هایی هستند که بازدید از این مجموعه را برای علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ ایران جذاب‌تر می‌کنند. همچنین باغ پیرامون کاخ با حوض‌ها، آب‌نماها، درختان کهنسال و مسیرهای سنگ‌فرش‌شده، جلوه‌ای دلنشین به این مجموعه تاریخی بخشیده است.

برای دسترسی به کاخ خورشید، ابتدا باید از مشهد وارد جاده کلات شوید و پس از رسیدن به شهر کلات، از طریق بلوار امام رضا (ع) وارد خیابان امام خمینی شوید؛ این مجموعه تاریخی در حاشیه این خیابان قرار دارد و دسترسی به آن بسیار آسان است. بهترین زمان بازدید از کاخ خورشید فصل بهار و اوایل پاییز است؛ زمانی که آب‌وهوای منطقه معتدل بوده و فضای باغ و طبیعت اطراف جلوه‌ای چشم‌نواز پیدا می‌کند. بازدید از این اثر تاریخی معمولاً بین یک تا دو ساعت زمان نیاز دارد و گردشگران می‌توانند علاوه بر کاخ، از موزه مردم‌شناسی و دیگر جاذبه‌های تاریخی اطراف نیز دیدن کنند. هنگام بازدید، رعایت اصول حفاظت از میراث فرهنگی، خودداری از لمس تزئینات، آسیب نرساندن به بخش‌های تاریخی، حفظ پاکیزگی محوطه و احترام به قوانین مجموعه، نقش مهمی در حفظ این یادگار ارزشمند برای نسل‌های آینده خواهد داشت.