مقبره شیخ حیدر یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی استان اردبیل است که در مرکز شهر مشگین‌شهر و در مجموعه تاریخی شیخ حیدر قرار دارد. این بنای برج‌مانند، آرامگاه شیخ حیدر، پدر شاه اسماعیل اول و از بزرگان طریقت صفوی، به شمار می‌رود و در گذشته در میان قبرستان قدیمی مشگین‌شهر قرار داشته است. بنای مقبره با ارتفاع حدود 18٫5 متر و قطر نزدیک به 10٫5 متر، بر روی پی سنگی مستحکمی ساخته شده و از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری آرامگاهی دوره ایلخانی محسوب می‌شود. بر اساس کتیبه بازخوانی‌شده، تاریخ ساخت بنا به سال 731 هجری قمری و دوران حکومت ابوسعید بهادرخان می‌رسد، هرچند برخی پژوهشگران آغاز ساخت آن را به سده‌های هفتم و هشتم هجری و تکمیل تزئینات آن را به دوره صفویه نسبت می‌دهند. این اثر ارزشمند در 18 تیر 1311 با شماره 184 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

معماری مقبره شیخ حیدر از مهم‌ترین ویژگی‌های این بنای تاریخی به شمار می‌رود. نمای بیرونی آن با ترکیبی چشم‌نواز از آجر و کاشی‌های فیروزه‌ای تزئین شده و نقوش هندسی، خطوط کوفی، لفظ جلاله «الله» و آیاتی از قرآن جلوه‌ای خاص به آن بخشیده‌اند. فضای داخلی بنا شامل دو طبقه است؛ طبقه فوقانی با پلان دوازده‌ضلعی منظم طراحی شده و طبقه زیرین به سردابه اختصاص دارد که هفت قبر در آن قرار گرفته است و قبر منسوب به شیخ حیدر در انتهای سردابه دیده می‌شود. در گذشته، بر فراز این آرامگاه گنبدی زراندود وجود داشت که بنا بر روایت‌های تاریخی در جریان جنگ‌های ایران و روس تخریب و غارت شد. امروزه این آرامگاه در مجموعه فرهنگی و گردشگری شیخ حیدر قرار گرفته و امکاناتی مانند موزه، نمایشگاه صنایع‌دستی، فضای فرهنگی، رواق‌ها و محوطه‌سازی مناسب، بازدید از این اثر تاریخی را برای گردشگران جذاب‌تر کرده است.

دسترسی به مقبره شیخ حیدر بسیار آسان است، زیرا این بنا در مرکز شهر مشگین‌شهر و در خیابان باهنر شمالی قرار دارد و با خودروی شخصی یا وسایل حمل‌ونقل عمومی به‌راحتی می‌توان به آن رسید. بهترین زمان بازدید از این مجموعه، فصل‌های بهار و تابستان و همچنین اوایل پاییز است که آب‌وهوای مشگین‌شهر معتدل و دلپذیر بوده و امکان بازدید هم‌زمان از دیگر جاذبه‌های تاریخی و طبیعی شهر نیز فراهم است. هنگام بازدید از این بنای تاریخی، رعایت سکوت و احترام به فضای آرامگاه، خودداری از لمس کاشی‌کاری‌ها و تزئینات، پرهیز از نوشتن یادگاری روی دیوارها و همکاری در حفظ پاکیزگی مجموعه، نقش مهمی در حفاظت از این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده دارد.