کاروانسرای سنگی انجیره
قدیمیترین کاروانسرای یزد در دل بیابان در دستهبندی جاذبهکاروانسرای سنگی انجیره یکی از بناهای تاریخی ارزشمند استان یزد است که در بیابان انجیره از توابع شهرستان اردکان و در مجاورت مسیر تاریخی یزد به ساغند و طبس قرار دارد. این بنا در فاصله تقریبی 500 متری از کاروانسرای آجری انجیره واقع شده و از نظر قدمت، بهعنوان قدیمیترین کاروانسرای ثبتی استان یزد شناخته میشود. قدمت بنا به دوره ایلخانی نسبت داده شده و ساخت آن را به حدود 700 سال پیش و دوران حکومت ایلخانان مغول نسبت میدهند؛ با این حال، درباره پیشینه دقیقتر این محل دیدگاههایی نیز مطرح شده و برخی پژوهشگران با استناد به اشارههای جغرافیدانان سده چهارم هجری، احتمال قدمت بیشتر محل را مطرح کردهاند. کاروانسرای سنگی انجیره در تاریخ 19 مهر 1378 با شماره 2449 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این کاروانسرای تاریخی از نظر معماری نیز ویژگیهای متفاوتی دارد و برخلاف بسیاری از کاروانسراهای شناختهشده، دارای پلان هشتضلعی نامنظم است. بخش عمده بنا با سنگ ساخته شده و در قسمتهایی مانند پوشش هشتی ورودی از آجر استفاده شده است. اصطبلها در دو سوی بنا قرار گرفتهاند و هر یک دو ورودی دارند که یکی به حیاط کاروانسرا و دیگری به هشتی ورودی راه پیدا میکند. اتاقهای بنا نیز دارای تاقچهها و شومینههای قدیمی بودهاند که بخشی از شیوه زندگی و امکانات مورد استفاده مسافران و کاروانیان در گذشته را نشان میدهد. قرارگیری این بنا در مسیر تاریخی ارتباطی میان یزد، ساغند و طبس، نشاندهنده نقش آن در پشتیبانی از رفتوآمد کاروانها در پهنه خشک و کویری منطقه بوده است. کاروانسرای سنگی انجیره در سال 1402 نیز به همراه 53 کاروانسرای تاریخی دیگر ایران در قالب پرونده «کاروانسراهای ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید و از این نظر جایگاهی مهم در میراث تاریخی و معماری ایران پیدا کرده است. با وجود ارزش تاریخی و جهانی، بنا در وضعیت نامناسبی قرار دارد و به دلیل دورافتادگی از مسیر جاده اصلی و عوامل فرسایشی، بخش زیادی از آن آسیب دیده و تنها قسمت محدودی از پوشش سقفها، بهویژه در محدوده ورودی، باقی مانده است.
برای بازدید از کاروانسرای سنگی انجیره باید به شهرستان اردکان در استان یزد و سپس به محدوده بیابان انجیره در مسیر تاریخی یزد، ساغند و طبس رفت. این بنا در فاصله تقریبی 500 متری از کاروانسرای آجری انجیره قرار دارد، اما به دلیل قرارگیری در خارج از مسیر اصلی و وضعیت آسیبدیده بنا، بازدید از آن نیازمند دقت بیشتر و استفاده از وسیله نقلیه مناسب برای مسیرهای بیابانی است. با توجه به اقلیم گرم و خشک منطقه، پاییز، زمستان و اوایل بهار زمان مناسبتری برای سفر به این محدوده محسوب میشود و بهتر است از حضور در بیابان در ساعات گرم روز خودداری شود. از آنجا که بخشهایی از کاروانسرا در معرض تخریب و ریزش قرار دارند، بازدیدکنندگان باید از ورود به قسمتهای ناپایدار، لمس یا جابهجایی سنگها و آجرهای بنا و نزدیک شدن به دیوارها و سقفهای فرسوده خودداری کنند و با باقی نگذاشتن زباله و جلوگیری از آسیب به پوشش طبیعی بیابان، در حفاظت از این میراث تاریخی و محیط پیرامون آن مشارکت داشته باشند.
متاسفانه هیچ نظری ثبت نشده است.