کاروانسرای باغ شیخ
یادگار ارزشمند دوره زندیه در ساوه در دستهبندی جاذبهکاروانسرای باغ شیخ که با نام کاروانسرای عبدالغفارخان نیز شناخته میشود، در مجاورت روستای باغ شیخ، از توابع بخش مرکزی شهرستان ساوه در استان مرکزی قرار دارد و حدود 8 کیلومتر با شهر ساوه فاصله دارد. این کاروانسرای تاریخی در یکی از مسیرهای ارتباطی قدیمی منطقه قرار داشته و در گذشته محل استراحت کاروانها، بازرگانان و مسافرانی بوده است که میان قم، اصفهان، همدان، قزوین و تبریز رفتوآمد میکردند. کاروانسرای باغ شیخ از معدود بناهای برجایمانده از دوره زندیه در ایران به شمار میرود و در سال 1354 با شماره 1185 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. همچنین این بنا در سال 2023 به همراه 53 کاروانسرای تاریخی دیگر ایران در پرونده «کاروانسراهای ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد؛ پروندهای که تنوع معماری، سازگاری با شرایط اقلیمی و نقش تاریخی کاروانسراها در مسیرهای تجاری و زیارتی ایران را به نمایش میگذارد.
کاروانسرای باغ شیخ با مساحتی حدود 4800 مترمربع، یکی از نمونههای شاخص کاروانسراهای چهارایوانی در نواحی گرم و خشک ایران است. بنا دارای پلان چهاروجهی و حیاطی مرکزی و مربعشکل است و در چهار سوی حیاط، ایوانهای اصلی قرار گرفتهاند. چهار برج در گوشههای بنا، شامل دو برج دوازدهضلعی در دو سوی ورودی و دو برج مدور در ضلع مقابل، از ویژگیهای شاخص آن هستند و علاوه بر نقش معماری، در گذشته برای تأمین امنیت و دیدهبانی کاروانسرا کاربرد داشتهاند. ورودی بنا از ضلع جنوب شرقی به هشتی وسیع و مرتفعی میرسد که با کاربندی و مقرنسهای گچی تزئین شده و در بالای آن کلاهکی هشتوجهی قرار گرفته است؛ این عنصر یکی از ویژگیهای متمایز کاروانسرا به شمار میرود. در پیرامون حیاط، حجرهها و ایوانچههایی برای اقامت مسافران ساخته شده و در بخشهای پشتی نیز اصطبلها و فضاهای مربوط به نگهداری چهارپایان قرار داشته است. وجود آبانبار و حسینیه در مجموعه پیرامونی کاروانسرا نیز نشاندهنده شکلگیری مجموعهای خدماتی در کنار این بنای بینراهی است. استفاده از آجر در بدنه و تزئینات، سنگ در پیسازی و بهکارگیری آرایههایی مانند آجرکاری، کاربندی و مقرنسکاری، بر ارزش معماری بنا افزوده است.
برای دسترسی به کاروانسرای باغ شیخ باید از شهر ساوه در مسیر جاده ساوه به سمت روستای باغ شیخ حرکت کرد؛ بنا در نزدیکی روستا و در محدودهای با چشماندازهای دشت ساوه قرار دارد. با توجه به قرارگیری منطقه در حاشیه نواحی خشک و گرم، فصلهای پاییز، زمستان و اوایل بهار شرایط مناسبتری برای بازدید و گشتوگذار در فضای پیرامون کاروانسرا دارند و در روزهای گرم تابستان بهتر است بازدید در ساعات خنکتر روز انجام شود. بازدید از کاروانسرا را میتوان با گردش در بافت روستای باغ شیخ و دیدن دیگر عناصر تاریخی منطقه، از جمله آبانبار و تکیه، همراه کرد. هنگام بازدید از این اثر تاریخی باید از لمس یا آسیبرساندن به دیوارها و تزئینات، نوشتن یادگاری، جابهجایی مصالح و ورود به بخشهای حفاظتشده خودداری کرد. همچنین رعایت سکوت و آرامش روستا، جمعآوری زباله و خودداری از آسیب به زمینهای کشاورزی و پوشش گیاهی اطراف، از اصول مهم گردشگری مسئولانه در این منطقه است.
متاسفانه هیچ نظری ثبت نشده است.