مسجد ولیعصر

مسجد ولیعصر (عج) یکی از بناهای تاریخی و مذهبی باقی‌مانده از دوران پهلوی در شهرستان خرمشهر، استان خوزستان است که در نزدیکی روستای خین و در جاده شلمچه، در کنار یادمان شهدای نهر خین قرار دارد. این بنا در جریان جنگ ایران و عراق نیز کارکرد نظامی پیدا کرد و به‌عنوان سنگر مورد استفاده قرار گرفت؛ به همین دلیل آثار و زخم‌های به‌جامانده از دوران دفاع مقدس همچنان بر پیکره آن دیده می‌شود. مسجد ولیعصر در تاریخ ۸ دی ۱۳۹۰ با شماره ۳۰۷۶۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و امروزه در کنار ارزش معماری، بخشی از ظرفیت گردشگری فرهنگی و گردشگری دفاع مقدس منطقه خرمشهر به شمار می‌رود.

از ساختمان اصلی مسجد امروزه تنها شبستان و سردر ورودی باقی مانده و دیوارهای صحن و دیگر بخش‌های بنا از بین رفته‌اند. سردر ورودی دارای چفد تیزه‌دار از نوع شبدری کند و تزئینات ترکیبی آجر و کاشی به شیوه معقلی بوده که امروزه تنها بخش اندکی از کاشی‌های سبز و آبی آن باقی مانده است. شبستان نیز دارای ورودی‌هایی با چفدهای تیزه‌دار، گنبدی نار با قوس تیزه‌دار و پوشش یک‌پوسته است و در نمای بیرونی آن ستون‌هایی به شکل پیل‌پا دیده می‌شود که در استحکام بنا نیز نقش داشته‌اند. در فضای داخلی شبستان، تاق‌نماهایی برای ایجاد جریان هوا متناسب با اقلیم منطقه ساخته شده و بخش‌هایی از گچ‌بری‌های برجسته و محراب مسجد با نقش‌های اسلیمی، هندسی و آیات قرآن همچنان باقی مانده است. پیش از جنگ نیز شهرکی گردشگری با نام ولیعصر و روستای خین در اطراف نهر خین وجود داشت که امروزه بخش زیادی از آن از میان رفته و مسجد، همراه با یک قبرستان قدیمی، از معدود آثار باقی‌مانده آن محدوده است.

برای بازدید از مسجد ولیعصر باید از شهرستان خرمشهر به سمت جاده شلمچه حرکت کرد و در محدوده روستای خین و یادمان شهدای نهر خین به این بنای تاریخی رسید. قرارگیری مسجد در کنار یادمان نهر خین باعث شده بازدید از آن را بتوان با برنامه‌های گردشگری دفاع مقدس و بازدید از دیگر یادمان‌های منطقه ترکیب کرد. بهترین زمان بازدید از این محدوده، فصل‌های خنک‌تر سال، به‌ویژه پاییز و زمستان و اوایل بهار است؛ زیرا گرمای شدید تابستان خوزستان می‌تواند گشت‌وگذار در فضای باز را دشوار کند. هنگام بازدید نیز باید به ارزش تاریخی و مذهبی بنا توجه داشت، از آسیب‌زدن به بخش‌های باقی‌مانده، جابه‌جایی مصالح و کاشی‌های تاریخی و ایجاد یادگاری روی دیوارها خودداری کرد و حرمت فضای یادمانی و آثار مرتبط با دوران دفاع مقدس را حفظ نمود.