مسجد جامع خاش

مسجد جامع خاش از بناهای تاریخی و مذهبی شهر خاش در استان سیستان و بلوچستان است که در مرکز شهر و در حاشیه خیابان امام خمینی قرار دارد. این مسجد قدیمی‌ترین مسجد شناخته‌شده شهر خاش به شمار می‌رود و از گذشته تاکنون جایگاه مهمی در زندگی مذهبی و اجتماعی مردم منطقه داشته است. بنای مسجد و مناره آجری آن از آثار ارزشمند معماری سنتی ایران محسوب می‌شوند و مناره این مجموعه در تاریخ ۶ خرداد ۱۳۷۷ با شماره ۲۰۲۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد جامع خاش علاوه بر اهمیت تاریخی و معماری، به‌عنوان نمادی از همزیستی مذهبی نیز شناخته می‌شود؛ چراکه در گذشته محل برگزاری نماز و گردهمایی مذهبی پیروان مذاهب شیعه و سنی بوده است.

ساختمان مسجد از دو بخش اصلی، شامل شبستان و مناره تشکیل شده است. شبستان فضایی سرپوشیده و ستون‌دار با زیربنایی در حدود ۲۴۷ مترمربع دارد که پوشش ضربی سقف آن بر شانزده ستون استوار شده است. ستون‌ها به‌صورت چهارتایی در قالب چهارطاقی‌هایی قرار گرفته‌اند و پنجره‌های تعبیه‌شده در حد فاصل آن‌ها نور طبیعی را به فضای داخلی هدایت می‌کنند. شاخص‌ترین ویژگی معماری این مجموعه، مناره استوانه‌ای و منفرد آن است که با بدنه‌ای بلند و کشیده و آجرکاری‌های هندسی و مارپیچ جلوه‌ای متمایز دارد. پایه مدور مناره با طرح‌های متنوع آجری تزئین شده و در بخش‌های بالاتر، شیارهای باریک مارپیچی، کتیبه آجری و نقش عبارت «لااله‌الاالله» دیده می‌شود. تزئینات برجسته آجری در قسمت میانی و فوقانی و کنگره‌های آجری در رأس مناره نیز بر زیبایی آن افزوده‌اند. در ساخت این بخش از آجر، ملات ماسه و آهک و گچ استفاده شده است. کتیبه مناره نیز تاریخ تیرماه ۱۳۱۸ را نشان می‌دهد که به‌عنوان تاریخ ساخت یا مرمت آن مطرح شده است.

برای بازدید از مسجد جامع خاش باید به مرکز شهر خاش و خیابان امام خمینی مراجعه کرد؛ قرارگیری بنا در محدوده شهری باعث شده است دسترسی به آن نسبت به بسیاری از جاذبه‌های خارج از شهر آسان باشد. با توجه به قرارگیری مسجد در فضای شهری و امکان بازدید از معماری آن در بیشتر روزهای سال، فصل خاصی برای دیدن بنا ضرورت ندارد؛ بااین‌حال، پاییز و زمستان به دلیل شرایط معتدل‌تر آب‌وهوایی خاش، برای گشت‌وگذار شهری مناسب‌تر هستند. هنگام بازدید باید به کاربری مذهبی مسجد توجه داشت و در زمان برگزاری نماز و مراسم عبادی، سکوت و احترام را رعایت کرد. همچنین پوشش متناسب با فضای مذهبی، خودداری از عکاسی بدون اجازه از نمازگزاران و رعایت آداب ورود به مسجد از نکات مهم بازدید مسئولانه از این اثر تاریخی است.