قلعه سنگ بست

قلعه سنگ‌بست یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی شهر زواره در شهرستان اردستان استان اصفهان است که در بافت تاریخی شهر و خیابان نمازی قرار دارد. این قلعه دفاعی در قرن پنجم هجری قمری و در دوره سلجوقیان، به دست ابوعلی دهدار زواره‌ای در زمینی به وسعت حدود ۱۵۰۰ متر مربع ساخته شده است. ابوعلی دهدار از افراد نزدیک به حسن صباح و از چهره‌های شناخته‌شده فرقه اسماعیلیه بود و گفته می‌شود قلعه سنگ‌بست در دوره فعالیت او یکی از مراکز مهم این فرقه به شمار می‌رفت. این بنا به‌دلیل استحکام و ویژگی‌های دفاعی خود، پس از قلعه الموت از بزرگ‌ترین و مستحکم‌ترین قلعه‌های تاریخی کشور محسوب می‌شود و در سال ۱۳۸۱ با شماره ۶۱۴۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

قلعه سنگ‌بست بنایی مکعبی‌شکل و دوطبقه است که ارتفاع آن به حدود ۱۲ متر می‌رسد. در چهار گوشه بنا، برج‌های استوانه‌ای دیده‌بانی قرار داشته و فضای داخلی آن بخش‌هایی مانند قسمت‌های مسکونی، اصطبل، انبار و قراولخانه را در بر می‌گرفته است. در ساخت قلعه از خشت خام، گل و خاک استفاده شده و در بخش زیرین آن نیز سنگ به کار رفته است. یکی از ویژگی‌های جالب این بنا، شیوه خاص ورود به آن است؛ قلعه به‌جز یک ورودی کوچک، دروازه بزرگی نداشته و راه ورود به آن از پنجره‌هایی در ارتفاع دیوارها امکان‌پذیر بوده است که افراد با کمک طناب از آن‌ها عبور می‌کردند. بر اساس روایت‌های تاریخی و محلی، این قلعه در جریان حمله مغولان به زواره نیز اهمیت دفاعی داشته و مردم برای پناه گرفتن از آن استفاده می‌کردند. با وجود مرمت‌هایی که در سال‌های گذشته، از جمله بهسازی سقف در سال ۱۳۹۶، انجام شده، بخش‌هایی از بنا همچنان به مراقبت و مرمت بیشتری نیاز دارد.

برای بازدید از قلعه سنگ‌بست باید به بافت تاریخی شهر زواره بروید و از خیابان نمازی به این بنای تاریخی دسترسی پیدا کنید. بازدید از قلعه کمتر از یک ساعت زمان می‌برد و رایگان است؛ بااین‌حال، پیش از مراجعه بهتر است از امکان بازدید از فضای داخلی آن اطمینان حاصل کنید. از آنجا که قلعه در محدوده بافت قدیمی شهر قرار دارد، می‌توانید بازدید از آن را با گشت‌وگذار در کوچه‌های تاریخی زواره و دیدن جاذبه‌هایی مانند بازار تاریخی، مسجد جامع و یخچال سنتی زواره همراه کنید. فصل‌های بهار و پاییز به‌دلیل هوای معتدل‌تر، زمان مناسب‌تری برای گردش در بافت تاریخی این شهر کویری هستند. هنگام بازدید نیز بهتر است از دست‌کاری خشت‌ها و دیوارهای فرسوده خودداری کنید تا این اثر ارزشمند برای نسل‌های آینده حفظ شود.