مسجد پامنار

مسجد پامنار زواره یکی از کهن‌ترین بناهای مذهبی شهر زواره در شهرستان اردستان استان اصفهان است که در کوچه پامنار، در بافت تاریخی شهر قرار دارد. بنای اصلی مسجد به دوره سلجوقیان و قرن پنجم هجری قمری تعلق دارد و بر اساس روایت‌های تاریخی، در محل آن پیش از ورود اسلام به ایران آتشکده‌ای از دوران ساسانیان وجود داشته است. شهرت این مسجد بیش از هر چیز به مناره تاریخی آن بازمی‌گردد که در سال ۴۶۱ هجری قمری به دستور ابوعبدالله محمد بن ابراهیم ساخته شده است. کتیبه آجری با خط کوفی که بر بدنه مناره قرار دارد، نام بانی و تاریخ ساخت آن را مشخص می‌کند. مسجد پامنار در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شماره ۲۸۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و از مهم‌ترین یادگارهای تاریخی و مذهبی زواره به شمار می‌رود.

مناره مسجد پامنار با ارتفاعی حدود ۲۰ متر، یکی از مناره‌های تاریخی و کتیبه‌دار ایران است و از نظر قدمت، پس از مناره مسجد ساوه جایگاه ویژه‌ای دارد. این مناره در ضلع جنوبی مسجد قرار گرفته و بدنه آجری آن با کتیبه‌ای به خط کوفی تزئین شده است. در معماری مسجد نیز می‌توان ویژگی‌های هنر دوره سلجوقی را مشاهده کرد؛ از جمله طاق‌ها و ایوان‌ها، تزئینات آجری، گچ‌بری‌های ظریف و نقوش اسلیمی. بنای اولیه مسجد دارای چندین محراب بوده که یکی از آن‌ها به سمت بیت‌المقدس و سایر محراب‌ها به سمت مکه ساخته شده بودند؛ با گذشت زمان بخشی از این ساختار تغییر کرده و برخی قسمت‌های قدیمی بنا از میان رفته‌اند. آنچه امروزه از مسجد باقی مانده شامل صحن، ایوان‌ها، شبستان و محراب‌هایی با تزئینات تاریخی است. این مجموعه در گذشته با نام‌های مسجد بنکویه زواره و مصلی امام حسن (ع) نیز شناخته می‌شده است.

برای بازدید از مسجد پامنار باید به شهر زواره در شهرستان اردستان بروید و در بافت تاریخی شهر، مسیر خیابان پامنار و کوچه پامنار را دنبال کنید. بهار و اوایل پاییز به‌دلیل هوای معتدل‌تر، زمان مناسبی برای بازدید از این بنای تاریخی و گشت‌وگذار در محله‌های قدیمی زواره هستند. در جریان بازدید می‌توانید جزئیات کتیبه کوفی مناره، آجرکاری‌ها و گچ‌بری‌های مسجد را از نزدیک تماشا کنید و سپس به سراغ دیگر جاذبه‌های نزدیک مانند مسجد جامع زواره، بازار تاریخی، قلعه سنگ‌بست و خانه هشت‌بهشت نیری بروید. با توجه به ارزش تاریخی و قدمت بنا، بهتر است هنگام بازدید از دست‌کاری تزئینات و بخش‌های آسیب‌پذیر آن خودداری کنید و آرامش فضای مذهبی مسجد را حفظ کنید.