Hacı Aligholi Çölü

Hacı Aligholi tuz çölü, Damgan'ın güneydoğusunda, bu şehre 43 kilometre mesafede ve Semnan Eyaleti'ndeki Horzan köyünün yakınında yer alır. Hacı Aligholi çok geniş ve uçsuz bucaksız bir çöl değildir; yüzölçümü yalnızca 6541 kilometreye ulaşır. Çölün deniz seviyesinden yüksekliği yaklaşık 1100'dür ve çevresi Devletyar, Hers, Türkmen Geder, Ahovend, Penç ve Sorh gibi çeşitli dağlarla çevrilidir.

Belirttiğimiz gibi Semnan'daki Hacı Aligholi Çölü bir tuz çölüdür ve bu bölgede yetişen bitki ve ağaçlar tuzu seven (halofit) bitkilerdir. Bu nedenle bölgede saksağan ağaçları (Tağ) ve çeşitli tuzu seven bitki türleri görülür. Damgan Nehri ve Hasanabad Nehri adlı iki akarsu, Alborz Dağları'ndan Hacı Aligholi Çölü'ne doğru akar. Bu iki nehrin dışında çöle akan başka nehirler de vardır, ancak bunlar günümüzde mevsimlik olup yaz mevsiminde kurur ve suları azalır. Hacı Aligholi Çölü'nden geçen nehirler toplam 5 adettir: Damgan, Hasanabad, Kor, Kalşur ve Çeşme Ali nehirleri.

Çölün bu bölümüne verilen adın kökeni, kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılan bir rivayete dayanır. Herati Şerifabadi Hacı Ali Gholi, Nasreddin Şah döneminde Damgan, Candak, Erdekan ve Yezd güzergâhında ticaret yapıyordu. Tuz gölü ve arazinin bataklık olması nedeniyle ticaret kervanlarının yolu çok zordu; kervanlar gölü dolanmak zorundaydı ve yol uzundu. Bunun üzerine Hacı Ali Gholi, tuz gölünde ya da çevresinde daha kısa bir yol bulmaya karar verdi. Sonunda gölün güzergâhından Hasanabad ve Şerifabad köyüne doğru bir kestirme yol bulmayı başardı; ancak bu sırada yanındaki develerden ikisi yolda bataklığa battı. Bu yol daha yakın olduğu için tüccarlar ve kervancılar tarafından rağbet gördü ve o günden beri Hacı Ali Gholi Çölü adıyla ünlendi; öyle ki coğrafya atlaslarında ve ülke haritalarında İç Çöl'ün (Merkezi Çöl) bu bölümü Hacı Ali Gholi Çölü adıyla kayıtlıdır.

Hacı Aligholi Çölü, diğer birçok çöl gibi sıcak bir iklime sahiptir ve gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok fazladır. Bu nedenle ilkbahar ve yaz aylarında bu çöle seyahat etmeniz önerilmez; özellikle de bu iki mevsimde güneş ışınları doğrudan gelir, çölün nehri ve gölleri kurur ve çölün güzelliğinin yarısı kaybolur. Buna karşılık sonbahar ve kış mevsimlerinde çölün iklimi ılımandır. Bu iki mevsimde hava bazen bulutlu olsa da güneş ışığı az ve yumuşak yansır ve çöl gezisi daha iyi bir deneyim olur. Bu mevsimde çöle seyahat etmenizi önermemizin bir başka nedeni de, bu iki mevsimdeki yağışlar sayesinde oluşan zeminin ayna gibi yansıtması olgusudur. Sonuç olarak sonbaharın ortasından Hordad ayının sonuna kadar olan dönemin, Hacı Aligholi Çölü'nü ziyaret etmek için en iyi zaman ve en uygun mevsim olduğu söylenebilir.