Çeşme-i Gilas

Çeşme-i Gilas, Razavi Horasan Eyaleti'nin en önemli doğal ve tarihî cazibe merkezlerinden biridir. Meşhed şehrinin yaklaşık 50 kilometre kuzeybatısında, aynı adı taşıyan Çeşme-i Gilas köyünde yer alır. Bu kaynak, deniz seviyesinden 1000 metreden fazla yükseklikte, Tus ve Meşhed ovaları arasındaki kot farkının bulunduğu bir bölgede yer almakta olup bu nedenle kendine özgü hidrolojik özelliklere sahiptir. Kaynağın derinliği yaklaşık 4 ila 5 metre, su debisinin ise saniyede yaklaşık 230 litre olduğu tahmin edilmektedir; karstik (kireçtaşı) kaynaklardan sayılır. Özel coğrafi konumu ve sürekli akan suyu sayesinde çeşmenin çevresi, ziyaretçiler için yemyeşil, serin ve son derece büyüleyici bir mekâna dönüşmüştür.

Çeşme-i Gilas, doğal değerinin yanı sıra dikkate değer bir tarihî geçmişe de sahiptir ve eski metinlerde «Golsab» adıyla da anılır. Tarihî rivayetlere göre farklı dönemlerde, bunlar arasında Timurlular devrinde Emir Ali Şir Nevai tarafından ve ardından Safeviler döneminde, bu çeşmenin suyunu Meşhed'e ulaştırmak ve hatta İmam Rıza (a.s) Türbesi'nden geçirmek için girişimlerde bulunulmuş; bunun bir kısmı Safevi Şahı Abbas döneminde gerçekleştirilmiştir. Çeşmenin suyu, sürekli oluşu ve hiç dinmeyen coşkusu sayesinde yıl boyunca asla kurumamış, bu da onu Doğu İran'ın simge ve değerli çeşmelerinden biri hâline getirmiştir. Ayrıca çevresinde oluşan küçük havuzcuklar ve doğal su birikintileri, bölgenin görsel ve turistik çekiciliğini artırmaktadır.

Çeşme-i Gilas'a Meşhed–Kuçan yolu ve Meşhed'in kuzeybatı aksı üzerinden kolayca ulaşılabilir; Meşhed'e yakınlığı nedeniyle günübirlik gezilerin gözde duraklarından biri sayılır. Bölgeyi ziyaret etmek için en uygun zaman ilkbahar ve özellikle yaz mevsimidir; bu dönemde hava Meşhed'e göre daha serin ve daha hoştur, çevredeki doğa da en yeşil hâlindedir. Ziyaretçiler çeşmeyi gezerken sorumlu doğa turizmi ilkelerine uymalı, suyun ve çevrenin kirlenmesini önlemeli, bölgenin doğal ve tarihî yapısına zarar vermemelidir; böylece bu değerli miras gelecek nesiller için korunabilir.