Pude Köyü

Pude Köyü, Pudan adıyla ve bazı kaynaklarda Fude veya Fudan olarak da bilinir. İsfahan Eyaleti'ne bağlı Dehak (Dehaghan) ilçesinin Merkez bucağındaki Ghamboan kırsal bölgesinde yer alan, turizm hedefi olarak belirlenmiş köylerden biridir. Köy, Dehak şehrine yaklaşık 22 kilometre, Şahreza şehrine yaklaşık 30 kilometre uzaklıkta olup İsfahan şehrine yaklaşık 94 kilometre mesafededir. Pude, denizden ortalama 1820 metre yükseklikte, dağ eteği niteliğindeki bir alanda yer alır. Yazın ılıman ve hoş, kışın soğuk bir iklime sahip olması, doğal manzaraları, çok sayıdaki pınarı ve yüksekliklerin ile suyun akışından etkilenen köy dokusuyla bölgenin tanınmış köylerinden sayılır. Pude'nin mekânsal düzeninde evler yamaçların eğimli kesimlerinde inşa edilmiştir; eski yapılarda taş, ahşap ve kerpiç gibi yerel malzemelerin kullanılması köy dokusuna ayrı bir görünüm kazandırmıştır. Pude'nin yaşı bazı kaynaklarda yaklaşık 700 yıl olarak belirtilir; mevcut tarihî eser ve kalıntılara bakıldığında ise en az 500 yıldan fazla olduğu söylenmektedir. Ayrıca köyün çevresi, Safeviler döneminde hükümdarların avlanmak için kullandığı alanlardan biriydi.

Pude'nin en önemli özelliği, doğal güzelliklerin, tarihî eserlerin ve kültürel unsurların tek bir köy bütünü içinde bir arada bulunmasıdır. Yusuf Han Kalesi'nin kalıntıları, Pude'nin eski çarşısı, yağ sıkma ve yağ çıkarma atölyelerinin izleri, tarihî cami ve Şah Zeyd İmamzadesi köyün başlıca eserleri arasındadır. Cami-i Kebir veya Çarşı Camii köyün güneyinde yer alır; minberi ve taş havuzu Safevi dönemine aittir. Caminin siyah taştan minberi beş basamaklıdır; kenarında On Dört Masum'un isimleri, başka bir bölümünde ise Ayetü'l-Kürsi oyma olarak işlenmiştir. Kitabelerinden birinde ebced hesabına göre hicrî kameri 1062 tarihi de okunabilmektedir. Pude'nin eski çarşısının kalıntıları da tarihî çarsusuyla (çarşı kavşağıyla) köyün eski dokusunun önemli unsurlarından sayılır; bazı bölümlerinde Şahname temalı ve Aşura olaylarını anlatan resimler günümüze kalmıştır. Pude Şah Zeyd İmamzadesi de Safevi dönemi yapılarından olup köyün ulusal çapta tescilli eserleri arasındadır. Bu eserlerin yanı sıra Kasım, Çane ve Çah-Gez pınarları, Şah Vadisi veya Zafer Vadisi (Dere-yi Pirûzî), doğal manzaralar ve Çah-Pude Mağarası bölgenin doğal cazibe merkezleri arasında yer alır. Tarım, bahçecilik, hayvancılık ve el sanatları da Pude'nin yaşamının ve kültürünün önemli bir bölümünü oluşturmuştur; köyde buğday, arpa, fasulye, mısır, üzüm ve elma yetiştirilir; Pude elması bölgenin tanınmış ürünlerindendir. Yerel süt ürünleri üretimi ile giveh (geleneksel hafif ayakkabı), kilim, halı, küçük halı, cecim ve keçe külah gibi el sanatları da köyün kültürel ve turistik potansiyelinin bir parçasını oluşturur.

Pude Köyü'ne Dehak, Şahreza ve Mübareke şehirleri üzerinden ulaşmak mümkündür; köye giden yollar asfalttır ve köyü ziyaret etmek için özel araç veya taksi kullanılabilir. Bazı doğal cazibe merkezlerinin köyün çevresinde bulunması ve pınarların varlığı nedeniyle ilkbahar, yaz ve sonbahar başı doğada gezinti yapmak ile Kasım, Çane ve Çah-Gez pınarlarını ziyaret etmek için daha uygundur; ilkbahar ile sonbahar başı genel olarak Pude'ye seyahat için en iyi zamanlar arasında sayılır. Köyün tarihî dokusunu, camisini, imamzadesini, eski çarşısını ve diğer eserlerini gezerken yapıların korunmasına ve bu mekânların kültürel ve dinî atmosferine saygı gösterilmesine dikkat edilmelidir; doğada da bitki örtüsüne zarar vermekten, pınarları kirletmekten ve çöp bırakmaktan kaçınılmalıdır. Yerel ürünleri ve el sanatlarını satın almak da yerel ekonominin korunmasına ve köyün üreticilerinin desteklenmesine katkı sağlayabilir.