Nâin Cami (Mescid-i Cami)

Nâin Cami, İsfahan Eyaleti'nde, çöl kuşağında yer alan Nâin şehrinin tarihî dokusunda bulunur ve İran İslam mimarisinin değerli yapılarından biri sayılır. Cami, Medine'deki Peygamber Mescidi'nin planı örnek alınarak Horasan mimari tarzında inşa edilmiştir ve tarih boyunca asıl yapısında köklü değişiklikler yapılmamış az sayıdaki camiden biridir. İlk yapının inşa tarihi konusunda farklı görüşler vardır: bazı kaynaklar onu hicrî kameri 2. yüzyıla ve Emevîler dönemine, bazı araştırmacılar ise Âl-i Büveyh (Deylemîler) dönemine bağlar; bu nedenle inşasının kesin tarihi belli değildir. Sonraki dönemlerde yapıya yeni bölümler eklenmiş veya bazı kısımlar değiştirilmiştir; caminin çeşitli bölümlerinde Razi, İlhanlı, Safevi ve Kaçar mimari tarzlarının izlerine de rastlanır. Yapının temel malzemesi kerpiç ve tuğladır; Nâin'in tarihî dokusunda yer alması, camiyi şehrin değerli tarihî eserlerinin arasına yerleştirir.

Nâin Cami'nin en önemli özelliği, avlu etrafında sıralanan sütunlu bölümlerden oluşan şabistan yapısı ve merkezî avludur; sütunlu şabistanlar avlunun çevresinde yer alır, en büyük şabistan ise kıble tarafındadır. Camide eyvan ve kubbeli bölüm bulunmaz; mihrap, kıble şabistanının ortasındadır. Mihrap ve sütunlardaki alçı işlemeler, tuğla süslemeler, Kûfî kitabeler ve 28 metre yüksekliğindeki sekizgen minare yapının en dikkat çekici unsurlarıdır. Caminin kitabeleri kimi yerlerde alçı işçiliğiyle, kimi yerlerde alçı üzerine boyayla yapılmıştır; iç giriş kapısında ayrıca hicrî 5. yüzyıla ait Kûfî kitabe örnekleri görülür. Caminin minaresi "zirnalbeki" (tabak altı) süslemelere sahiptir ve İran'daki tarihî minareler arasında farklı örneklerden biri sayılır. Güney şabistanının kadınlara ayrılmış ikinci ara katı hicrî 8. yüzyılda yapıya eklenmiş, şabistanın bazı bölümleri de sonraki dönemlerde genişletilmiştir. Alçı işlemeli mihrap ile hicrî kameri 711 tarihli kitabeye sahip, oyma işçiliğiyle yapılmış ahşap minber de bu yapı topluluğunun diğer önemli unsurlarıdır.

Nâin Cami'ne ulaşmak için şehre girdikten sonra tarihî dokuya ve Ayetullah Nâyînî Caddesi çevresine gelmeniz gerekir; cami, şehrin eski dokusunda, Mescid-i Cami Caddesi civarında yer alır ve oraya özel araçla ya da şehir içi toplu taşıma araçlarıyla ulaşılabilir. İsfahan'dan yola çıkarsanız Nâin, İsfahan'a yaklaşık 146 kilometre uzaklıktadır; şehre girdikten sonra şehir içi yollardan Ayetullah Nâyînî Caddesi'ne ve Cami çevresine ulaşabilirsiniz. Camiyi ziyaret etmek genellikle sabah saat 9'dan akşam ezanına kadar mümkündür ve yas günlerinde kapalıdır. Nâin'in çöl kuşağında bulunması nedeniyle, şehrin tarihî dokusunda gezmek ve camiyi ziyaret etmek için yılın serin mevsimleri daha uygundur. Ziyaret sırasında yapının dinî mekân olma saygınlığına riayet edilmesi, alçı işlemelere ve kitabelere dokunmaktan ya da onlara zarar vermekten kaçınılması ve tarihî alanda ile yapının çevresinde sorumlu turizm ilkelerine uyulması iyi olur.