Bicistan Cami (Mescid-i Cami-i Bicistan)

Bicistan Cami (Mescid-i Cami-i Bicistan), Razavi Horasan Eyaleti'nin güneyindeki Bicistan şehrinde bulunan değerli tarihî ve dinî yapılardan biridir ve Timurlular dönemine aittir. Cami, Timurlu hükümdarı Şahruh döneminde, hicrî kameri dokuzuncu yüzyılda inşa edilmiştir ve bölgede bu dönemden günümüze ulaşan en önemli tarihî eserlerden biri sayılır. Yapıdaki kitabeye göre caminin inşaatı hicrî kameri 828 yılında tamamlanmıştır. Bu tarihî eser, 5 Azer 1380 tarihinde 4502 kayıt numarasıyla İran Millî Eserler Listesi'ne kaydedilmiş olup bugün Bicistan ilçesinin önemli kültürel ve tarihî turizm cazibe merkezlerinden biri sayılmaktadır.

Bicistan Cami, mimari açıdan kare biçimli bir avluya sahip, iki eyvanlı bir yapıdır; bu yönüyle farklı dönemlerdeki birçok dört eyvanlı camiden ayrılır. Avlunun güney cephesinde kıbleye bakan ana eyvan yer alır ve eyvanın sonunda mukarnas süslemeli bir mihrap görülür. Caminin batı tarafında ise çatısı sütunlara ve kemerlere dayanan, dikdörtgen planlı bir şebistan (kapalı ibadet salonu) bulunur. Kuzey eyvanı, avlunun çevresindeki sığ bölmeler ve yan mekânlar da bu külliyenin mimarisindeki diğer bölümlerdir. Güney ve kuzey eyvanlarının arkasındaki iki taş kitabe, ziyaretçilere yapının inşa ve onarım tarihi hakkında değerli bilgiler sunar. Cami, Safevi döneminde, I. Şah Abbas zamanında Hac Nasıreddin Mahmud b. Ahmed'in gayretiyle onarılmış; bu onarımın tarihi kuzey eyvanının kitabesinde hicrî kameri 1024 yılı olarak belirtilmiştir. Yapı, sonraki yıllarda da 1347 (Hicrî Şemsî) depreminin yol açtığı hasar gibi zararlar görmüş, onarılmış ve güçlendirilmiştir. Caminin dinî işlevini sürdürmesi, tarihî ve mimari değeriyle birleşince yapıyı Horasan dinî mimarisinin dikkate değer örneklerinden biri hâline getirmiştir.

Bicistan Cami'ni görmek için Razavi Horasan Eyaleti'nin güneyindeki Bicistan şehrine gitmek gerekir. Şehir, Meşhed'in yaklaşık 278 kilometre güneybatısında yer alır ve ilçenin bağlantı yollarıyla ulaşılabilir. Cami şehir sınırları içinde bulunduğundan yılın çoğu gününde ziyaret edilebilir; bununla birlikte ilkbahar ve sonbahar mevsimleri daha ılıman havası nedeniyle şehirde gezmek ve tarihî eserleri görmek için daha uygun zamanlardır. Ziyaret sırasında dinî mekânın kutsallığına saygı göstermek, namaz vakitlerine dikkat etmek ve kitabelere, süslemelere ile yapının eski bölümlerine zarar vermekten kaçınmak önemlidir.