غار هیزج

غار هیزج قهاوند، که در زبان محلی به آن «زاغه دره‌سی» گفته می‌شود، در شمال کوه قوزی قشلاق و در نزدیکی روستای هیزج، در حدود 6 کیلومتری قلعه‌جوق واقع شده است. این غار دارای ساختاری دهلیزی و نسبتاً ساده است که با بدنه‌ای صاف و سفید، تا عمق 150 متری ادامه می‌یابد. دهانه‌ی سنگ‌چین شده‌ی آن به تالاری به طول 12 متر منتهی می‌شود و پس از عبور از این تالار، فضای وسیع‌تری در دل کوه نمایان می‌شود. درون غار، تخته‌سنگ‌های عظیم ریزشی و حفره‌ای به عمق حدود 5 متر نیز به چشم می‌خورند.

ترکیب خاک نرم و گاه گِلی کف غار، همراه با بلوک‌های پراکنده سنگی، نشان‌دهنده شرایط خاص شکل‌گیری آن است. بر اساس شواهد زمین‌شناسی، به‌نظر می‌رسد که این غار در گذشته‌های بسیار دور در محیطی پرآب و اشباع از املاح تشکیل شده و نه صرفاً در نتیجه جریان آب‌های زیرزمینی. این فرآیند احتمالاً صدها هزار سال پیش رخ داده و هنوز نمی‌توان زمان دقیق شکل‌گیری آن را با قطعیت مشخص کرد. در قسمت‌هایی از غار، سقف پایین می‌آید و فضا تنگ‌تر می‌شود و در برخی نقاط، پیش‌بندهای آهکی به شکل قندیل‌هایی کامل از سقف آویزان شده‌اند که جلوه‌ای خاص به غار می‌دهند.

از نظر انسانی و تاریخی نیز، آثار جالب‌توجهی در غار یافت شده‌اند. نشانه‌هایی از دیواره‌های سنگی دست‌ساز در قسمت‌های مختلف غار به چشم می‌خورد که به احتمال زیاد به عنوان اقامتگاه موقت یا پناهگاه در زمان‌های بحرانی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. این احتمال وجود دارد که در گذشته، ساکنان روستای هیزج هنگام حملات به روستا به غار پناه می‌برده‌اند. اگرچه در حال حاضر بهره‌برداری خاصی از این غار نمی‌شود، اما ویژگی‌های طبیعی و تاریخی آن، غار هیزج را به نقطه‌ای مهم و کمتر شناخته‌شده در منطقه قهاوند تبدیل کرده است.