Hiziç Mağarası

Yerel dilde «Zağe Dereси» olarak anılan Hiziç Kahavend Mağarası, Guzi Kışlak Dağı'nın kuzeyinde, Hiziç köyünün yakınında, Kalecuk'a yaklaşık 6 kilometre mesafede yer alır. Mağara, koridor biçiminde ve nispeten sade bir yapıya sahiptir; düz ve beyaz yüzeyli duvarlarıyla 150 metre derinliğe kadar devam eder. Taşlarla örülmüş girişi 12 metre uzunluğunda bir salona açılır; bu salon geçildikten sonra dağın içinde daha geniş bir alan ortaya çıkar. Mağaranın içinde ayrıca çökmeyle oluşmuş devasa kaya blokları ve yaklaşık 5 metre derinliğinde bir çukur göze çarpar.

Mağara tabanındaki yumuşak, yer yer çamurlu toprak ile dağınık halde duran taş bloklar, oluşumundaki özel koşulların bir göstergesidir. Jeolojik bulgulara göre mağara, çok eski zamanlarda, sadece yeraltı sularının akışıyla değil, suyla dolu ve minerallerce doygun bir ortamda oluşmuş gibi görünmektedir. Bu sürecin muhtemelen yüz binlerce yıl önce gerçekleştiği tahmin edilir; oluşumunun kesin zamanı ise hâlâ kesin olarak belirlenememiştir. Mağaranın bazı bölümlerinde tavan alçalır ve alan daralır; bazı noktalarda ise kireçtaşı oluşumları tavandan tam birer sarkıt gibi aşağı sarkarak mağaraya ayrı bir görünüm kazandırır.

İnsan yaşamı ve tarih açısından da mağarada dikkat çekici izler bulunmuştur. Mağaranın çeşitli bölümlerinde, insan eliyle örülmüş taş duvarların izleri görülür; bunlar büyük olasılıkla kriz zamanlarında geçici konaklama yeri ya da sığınak olarak kullanılmıştır. Geçmişte Hiziç köyü sakinlerinin köye yapılan saldırılar sırasında mağaraya sığınmış olmaları mümkündür. Şu anda mağaradan özel bir amaçla yararlanılmasa da doğal ve tarihî özellikleri, Hiziç Mağarası'nı Kahavend bölgesinin önemli ama az bilinen bir noktası hâline getirmiştir.