مسجد جامع سراب

مسجد جامع سراب از بناهای تاریخی و مذهبی شهر سراب در استان آذربایجان شرقی است که قدمت آن به قرن نهم هجری قمری بازمی‌گردد. این مسجد در بافت قدیمی و یکی از محله‌های میانی شهر قرار گرفته و همچنان کارکرد مذهبی خود را حفظ کرده است؛ به‌گونه‌ای که نماز جمعه و برخی مراسم مذهبی شهر در آن برگزار می‌شود. مسجد جامع سراب در اول فروردین ۱۳۴۷ با شماره ۷۹۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در جریان برخی حفاری‌ها و عملیات مربوط به تعمیر بنا نیز شواهدی از وجود مسجدی قدیمی‌تر در زیر ساختمان کنونی به دست آمده که بر اهمیت تاریخی این مکان افزوده است. دسترسی به مسجد از طریق خیابان مطهری شهر سراب امکان‌پذیر است و قرارگیری آن در محدوده شهری، بازدید از این اثر را در کنار دیگر جاذبه‌های تاریخی شهر آسان می‌کند.

مهم‌ترین ویژگی مسجد جامع سراب، معماری ساده و در عین حال تاریخی آن است که بدون مناره و گلدسته ساخته شده و از شبستانی بزرگ، حیاطی کوچک در بخش غربی و دو ورودی شرقی و غربی تشکیل می‌شود. شبستان مسجد مجموعه‌ای از گنبدهای مدور را دربرگرفته که بیشتر آن‌ها بر روی طاق‌های جناقی و ستون‌ها قرار گرفته‌اند و در مجموع حدود ۶۰ ستون در فضای شبستان دیده می‌شود. در ضلع جنوبی مسجد سه محراب قرار دارد که دو محراب دارای تزئینات ساده گچی هستند و محراب سوم با کاشی‌های لعابدار و زرین‌فام، نقوش اسلیمی و ختایی و لعاب فیروزه‌ای تزئین شده است. این محراب که حدود ۱۴۲ سانتی‌متر ارتفاع و ۱۵۲ سانتی‌متر عرض دارد، از شاخص‌ترین عناصر تزئینی بنا به شمار می‌رود و بخش‌هایی از کتیبه کاشی‌کاری‌شده آن نیز باقی مانده است. مسجد همچنین دارای منبری چوبی با هفت پله، حدود ۳٫۶ متر طول و ۲٫۱ متر ارتفاع است که نام واقف آن با خط ثلث بر بخش شرقی منبر منبت‌کاری شده است. بر فراز ورودی شرقی نیز کتیبه‌ای از سنگ مرمر با خط نسخ قرار دارد که تاریخ ۸۷۵ هجری قمری و نام بانی مسجد، حاجی رفیع‌الدین بن الحاجی مشیرالدین، در آن ذکر شده است.

مسجد جامع سراب در خیابان مطهری قرار دارد و با توجه به واقع‌شدن آن در محدوده شهری، می‌توان با خودرو یا وسایل نقلیه عمومی خود را به اطراف مسجد رساند و سپس از مسیر شهری به ورودی بنا دسترسی پیدا کرد؛ ورودی شرقی با ۱۰ پله به صحن و شبستان و ورودی غربی با هفت پله سنگی به حیاط کوچک غربی راه دارد. برای بازدید گردشگری، ساعات خارج از زمان برگزاری نماز و مراسم مذهبی مناسب‌تر است و هنگام ورود باید حرمت فضای عبادی و پوشش متناسب با محیط مذهبی رعایت شود. با توجه به قرارگیری مسجد در بافت تاریخی شهر، بازدید از آن را می‌توان با گشت‌وگذار در محدوده قدیمی سراب همراه کرد. در زمان حضور نیز بهتر است از لمس یا نزدیک‌شدن بیش از حد به کاشی‌کاری‌ها، کتیبه‌ها و عناصر تاریخی، ایجاد مزاحمت برای نمازگزاران و عکاسی بدون رعایت شرایط فضای مذهبی خودداری شود تا حفاظت از بنا و تداوم کارکرد آن هم‌زمان با بازدید گردشگران مورد توجه قرار گیرد.