مسجد سردار

مسجد سردار از بناهای تاریخی دوره قاجار در شهر ارومیه، مرکز استان آذربایجان غربی، است که در خیابان امام خمینی(ره) و در امتداد راسته غلام‌خان، در محدوده بافت قدیمی شهر قرار دارد. این مسجد به دستور عبدالصمدخان، جد اعظم عظیم‌السلطنه سردار، ساخته شد و بعدها عظیم‌السلطنه سردار در سال ۱۳۳۰ هجری قمری آن را مرمت کرد. یک سال پس از این مرمت، در سال ۱۳۳۱ هجری قمری، ساعت بزرگی بر سردر مسجد نصب شد و از آن زمان بنا در میان مردم با نام‌های مسجد ساعت و مسجد ساعتلو نیز شناخته شد. مسجد سردار در فاصله حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ متری مسجد جامع ارومیه قرار گرفته و موقعیت آن در بافت تاریخی شهر، امکان بازدید از چند جاذبه فرهنگی و معماری را در یک مسیر فراهم می‌کند.

ساختمان مسجد سردار از دو شبستان بزرگ و کوچک تشکیل شده است که شبستان بزرگ، مهم‌ترین بخش بنا محسوب می‌شود. این شبستان با پلان مستطیلی و ابعاد حدود ۲۲ در ۱۸ متر، دارای ۱۲ ستون سنگی هشت‌ضلعی است که سرستون‌های آن‌ها با تراش‌هایی به شیوه مقرنس تزئین شده‌اند. بخش پایینی دیوارهای شبستان بزرگ تا ارتفاع حدود یک متر با کاشی‌های سبز پوشیده شده و نوارهای کاشی هفت‌رنگ با نقوش گل‌وبوته نیز در بخش‌های مختلف بنا دیده می‌شود. شبستان کوچک در انتهای شبستان بزرگ قرار دارد و با وجود شباهت کلی در فرم، تزئینات ساده‌تری دارد و محرابی آجری در ضلع جنوبی آن ساخته شده است. در قسمت غربی بنا نیز بالکنی چوبی برای استفاده بانوان ایجاد شده که بخش‌هایی از آن با نقاشی و نوشته تزئین شده است. به‌جز ستون‌های سنگی، بیشتر اجزای بنا از آجر و با ملات گچ و خاک ساخته شده‌اند و طاق‌ها و پوشش سقف نیز ساختاری آجری دارند. ترکیب ستون‌های سنگی، آجرکاری، کاشی‌های هفت‌رنگ و ساعت تاریخی سردر، از شاخص‌ترین ویژگی‌های معماری مسجد سردار به شمار می‌رود.

مسجد سردار در یکی از محورهای قدیمی شهر ارومیه قرار دارد و دسترسی به آن از طریق خیابان امام خمینی(ره) و راسته غلام‌خان امکان‌پذیر است. قرار گرفتن مسجد در نزدیکی مسجد جامع و دیگر بناهای تاریخی مرکز شهر، فرصت مناسبی برای پیاده‌روی و گشت‌وگذار فرهنگی در بافت قدیمی ارومیه فراهم می‌کند. بهار و اوایل پاییز، با توجه به شرایط مناسب‌تر آب‌وهوایی، زمان مناسبی برای بازدید از مسجد و جاذبه‌های پیرامون آن هستند؛ با این حال، از آنجا که مسجد همچنان کاربری مذهبی دارد، بهتر است بازدید در زمان‌هایی انجام شود که با برگزاری نماز و مراسم مذهبی تداخل نداشته باشد. رعایت پوشش مناسب، حفظ سکوت و آرامش فضای عبادی، خودداری از لمس کاشی‌ها و عناصر معماری و توجه به حفاظت از تزئینات تاریخی بنا، از اصول مهم بازدید مسئولانه از مسجد سردار است.