خانه کبیری

خانه کبیری از بناهای تاریخی شهر خوی در استان آذربایجان غربی است که در بخش مرکزی بافت قدیمی شهر، در ضلع شمالی کوچه امیر و در خیابان آیت‌الله طالقانی قرار دارد. این خانه با نام مالک پیشین خود، حاج میراسماعیل کبیری، شناخته می‌شود و در تاریخ ۵ اردیبهشت ۱۳۵۶ با شماره ثبت ۱۶۱۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. درباره زمان ساخت بنا در منابع موجود روایت‌های متفاوتی دیده می‌شود و ساخت آن به اواخر دوره زند و اوایل دوره قاجار نسبت داده شده است؛ با این حال، بخش مهمی از تزئینات بنا به اواخر دوره قاجار تعلق دارد. خانه کبیری در بافت تاریخی خوی قرار گرفته و امروزه به‌عنوان یکی از موزه‌های خصوصی، پیوندی میان معماری تاریخی و نمایش آثار فرهنگی ایجاد کرده است.

این خانه دارای دو طبقه و حیاطی با دو ساختمان در بخش‌های شمالی و جنوبی است و ساختمان اصلی با مصالحی مانند سنگ لاشه، آجر و خشت خام ساخته شده است. نمای بیرونی بنا با اندود کاهگل و بخش‌های داخلی با گچ‌کاری و تزئینات معماری آراسته شده‌اند. طبقه اول تزئینات نسبتاً ساده‌تری دارد و در تالار آن گچ‌بری‌هایی دیده می‌شود، در حالی که طبقه دوم از نظر تزئینات جلوه بیشتری دارد و با نقاشی‌های رنگی گل‌وبوته، گچ‌بری و ارسی زیبای هفت‌لنگه با شیشه‌های رنگی و گره‌بندی تزئین شده است. در بخش‌هایی از دیوارها نیز رف‌ها و طاقچه‌های دارای مقرنس‌کاری ساده دیده می‌شود و شومینه بنا با نقاشی‌هایی با موضوع گل‌وبوته تزئین شده است. وجود اشیایی متعلق به دوره‌های مختلف تاریخی در موزه خصوصی خانه کبیری، در کنار معماری و تزئینات بنا، بر ارزش فرهنگی و تاریخی این مجموعه افزوده است و سفره‌خانه موجود در حیاط نیز فضایی برای پذیرایی از بازدیدکنندگان فراهم کرده است.

برای دسترسی به خانه کبیری باید به بافت قدیمی شهر خوی و خیابان آیت‌الله طالقانی رفت و از طریق کوچه امیر به بن‌بست اخوان رسید؛ بنا در پلاک ۳ و در ضلع شمالی کوچه قرار دارد و دارای دو ورودی است. با توجه به قرارگیری جاذبه در بافت شهری، بازدید از آن را می‌توان در برنامه گشت تاریخی خوی و در کنار دیگر بناهای تاریخی مرکز شهر قرار داد. بهار و اوایل پاییز، با توجه به شرایط آب‌وهوایی خوی، زمان مناسب‌تری برای گشت‌وگذار شهری و بازدید از بناهای تاریخی محسوب می‌شود. در زمان بازدید باید از لمس یا آسیب‌رساندن به گچ‌بری‌ها، نقاشی‌ها، ارسی و سایر اجزای تاریخی خودداری کرد و ضمن رعایت مقررات موزه، به حفظ بنا و محیط پیرامون آن توجه داشت.