خانه حیدرزاده

خانه حیدرزاده یکی از عمارت‌های تاریخی شهر تبریز در استان آذربایجان شرقی است که در محله قدیمی مقصودیه، در جنوب ساختمان شهرداری تبریز و در محدوده میدان ساعت قرار دارد. این بنا با حدود ۹۰۰ متر مربع مساحت، در دو طبقه ساخته شده و از نمونه‌های ارزشمند معماری مسکونی تاریخی تبریز به شمار می‌رود. اگرچه سند قطعی درباره تاریخ ساخت خانه در دست نیست، بررسی‌های تاریخی و معماری، قدمت آن را به حدود سال ۱۸۷۰ میلادی نسبت می‌دهند و ساخت آن را به حاج حبیب لک منسوب می‌کنند. همچنین در نقشه دارالسلطنه تبریز در سال ۱۲۹۷ هجری قمری، بنایی در این محدوده با نام خانه حاج قلی‌خان سرتیپ ثبت شده است. خانه حیدرزاده در سال ۱۳۷۸ با شماره ۲۵۲۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و پس از مرمت و بازسازی در سال ۱۳۸۰، کاربری آن به مرکز اطلاع‌رسانی گردشگری استان آذربایجان شرقی تغییر یافت.

معماری خانه حیدرزاده با دو حیاط اندرونی و بیرونی شناخته می‌شود که ساختمان اصلی میان آن‌ها قرار گرفته و ارتباط دو بخش را برقرار می‌کند. پنجره‌های چوبی منبت‌کاری‌شده، ارسی‌های مشبک با شیشه‌های رنگی، ستون‌های ایوان، تزئینات آجری و نقاشی‌های دیواری از ویژگی‌های شاخص این عمارت هستند. سرسرای مرکزی با ستون‌های گچ‌بری‌شده، پلکان عریض و نورگیر سقفی، بخش‌های مختلف ساختمان را به یکدیگر متصل می‌کند. یکی از دیدنی‌ترین قسمت‌های بنا، حوض‌خانه زیرزمین است که با حوضی در مرکز، طاق‌های آجری و آجرهای رنگ‌آمیزی‌شده تزئین شده و در گذشته برای ایجاد فضایی خنک در فصل تابستان کاربرد داشته است. اتاق شاه‌نشین نیز به دلیل ارسی‌های رنگارنگ و انعکاس نور در شیشه‌ها، جلوه‌ای چشمگیر دارد و از شاخص‌ترین فضاهای داخلی خانه محسوب می‌شود. موقعیت این عمارت در محله مقصودیه، امکان بازدید از چند خانه تاریخی دیگر مانند خانه بهنام، خانه سلماسی، خانه گنجه‌ای‌زاده و خانه قدکی را نیز در نزدیکی آن فراهم می‌کند.

برای دسترسی به خانه حیدرزاده می‌توان به تبریز، میدان ساعت و محله مقصودیه رفت؛ این عمارت در پشت ساختمان شهرداری و در سمت جنوبی آن قرار دارد. با توجه به اینکه بنا در حال حاضر به‌عنوان مرکز اطلاع‌رسانی گردشگری استان فعالیت می‌کند، بهتر است بازدید را در ساعات اداری برنامه‌ریزی کنید و پیش از مراجعه، از شرایط ورود به بخش‌های مختلف ساختمان مطلع شوید. بهار و تابستان، به‌ویژه به دلیل زیبایی حیاط‌ها و فضای سبز، زمان مناسبی برای بازدید از این خانه و گشت‌وگذار در بافت تاریخی تبریز هستند. هنگام بازدید، رعایت مقررات مجموعه، حفظ نظافت حیاط‌ها و مراقبت از پنجره‌ها، ارسی‌ها و دیگر تزئینات تاریخی اهمیت دارد. همچنین بهتر است با توجه به نبود پارکینگ اختصاصی و محدودیت دسترسی برای افراد دارای مشکلات حرکتی، وسیله رفت‌وآمد و شرایط بازدید را از قبل در نظر بگیرید.