خانه قزوینی‌ها

خانه قزوینی‌ها که با نام خانه حاج حسن غفوری نیز شناخته می‌شود، یکی از خانه‌های تاریخی شهر اصفهان در استان اصفهان است که در خیابان ابن‌سینا، چهارراه بابا قاسم و ضلع جنوبی میدان شهشهان قرار دارد. این بنای ارزشمند به دوره قاجار تعلق دارد و قدمت آن به دوران سلطنت محمدشاه و ناصرالدین‌شاه قاجار بازمی‌گردد. نام خانه از مالک آن، تاجری به نام حاج حسن غفوری، گرفته شده است که به دلیل تجارت با شهر قزوین به قزوینی شهرت داشت. این خانه تا اوایل دهه ۱۳۵۰ کاربری مسکونی داشت و پس از خریداری توسط دولت و انجام عملیات مرمت، در سال ۱۳۶۰ به‌عنوان دفتر فنی سازمان ملی حفاظت آثار باستانی استان اصفهان فعالیت خود را آغاز کرد. خانه قزوینی‌ها در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و به‌واسطه معماری اصیل و تزئینات هنرمندانه، بخشی از میراث ارزشمند خانه‌های تاریخی اصفهان محسوب می‌شود.

معماری خانه قزوینی‌ها بر اساس الگوی خانه‌های سنتی ایرانی و با محوریت حیاط مرکزی شکل گرفته است؛ فضاهای داخلی در سه جبهه پیرامون حیاط قرار دارند و بخش‌های اندرونی، اتاق‌های متعدد و تالارهای پذیرایی، ساختار فضایی بنا را تشکیل می‌دهند. جبهه شمالی خانه شامل تالاری در میانه و دو اتاق سه‌دری در طرفین است و در جبهه شرقی نیز یک اتاق پنج‌دری و دو اتاق سه‌دری قرار دارند. از برجسته‌ترین جلوه‌های هنری این عمارت می‌توان به شاه‌نشین‌های تزئین‌شده با مقرنس‌کاری، گچ‌بری‌های ظریف، آینه‌کاری تالارها، درهای چوبی منبت‌کاری‌شده و ارسی‌های دارای شیشه‌های رنگی اشاره کرد. حیاط خانه با حوض هشت‌ضلعی و فضاهای ارتباطی سنتی، جلوه‌ای از هماهنگی میان معماری و نیازهای زندگی در خانه‌های تاریخی را به نمایش می‌گذارد. هشتی، دالان ورودی، راهروهای پیچ‌دار و حیاط بالاخانه نیز از ویژگی‌های قابل‌توجه این مجموعه هستند. خانه قزوینی‌ها در کنار خانه کهکشانی قرار گرفته و از نظر تاریخی و معماری، نمونه‌ای ارزشمند برای شناخت شیوه خانه‌سازی در اصفهان دوره قاجار به شمار می‌رود. با توجه به تغییرات کاربری این بنا در سال‌های اخیر، وضعیت بازدید عمومی آن ممکن است متفاوت باشد و لازم است پیش از مراجعه بررسی شود.

برای دسترسی به خانه قزوینی‌ها باید به شهر اصفهان و محدوده خیابان ابن‌سینا بروید و از طریق میدان شهشهان و گذر منتهی به عمارت، موقعیت بنا را پیدا کنید. ورودی اصلی تاریخی خانه در کوچه امام جمعه قرار دارد، اما در اطلاعات موجود، ورودی مورد استفاده در دوره فعالیت اداری بنا از سمت میدان شهشهان و از طریق دالانی سرپوشیده معرفی شده است؛ بنابراین بهتر است پیش از مراجعه، مسیر ورودی فعال را بررسی کنید. فصل بهار و اوایل پاییز، به دلیل شرایط معمول آب‌وهوایی اصفهان، زمان مناسبی برای پیاده‌روی در بافت تاریخی و بازدید از بناهای قدیمی شهر هستند. بازدید از این خانه را می‌توان با گشت‌وگذار در محله شهشهان و دیگر آثار تاریخی اطراف همراه کرد؛ بااین‌حال، ورود به بخش‌های داخلی باید تابع وضعیت فعلی بنا و اجازه مسئولان آن باشد. برای حفاظت از این میراث معماری، از لمس تزئینات و شیشه‌های تاریخی، نوشتن روی دیوارها و ایجاد مزاحمت برای ساکنان یا مجموعه‌های فعال در اطراف خودداری کنید و زباله‌ای در محیط باقی نگذارید.