مسجد ساروتقی

مسجد ساروتقی از بناهای تاریخی دوره صفوی در شهر اصفهان است که در محدوده بازارچه حسن‌آباد، کوی امامزاده و در فاصله میان بازار مقصودبیک و بازار حسن‌آباد، در مجاورت امامزاده احمد قرار دارد. این مسجد به دستور میرزا محمدتقی، فرزند هدایت‌الله تبریزی و معروف به ساروتقی، از وزیران قدرتمند دوره شاه صفی و شاه عباس دوم ساخته شد و کتیبه سردر آن تاریخ ۱۰۵۳ هجری قمری را نشان می‌دهد. ساروتقی در سال ۱۰۵۵ هجری قمری به قتل رسید و گفته می‌شود ساخت بنا که در زمان مرگ او هنوز به پایان نرسیده بود، به دلیل محبوبیتش ادامه یافت و تکمیل شد. مسجد ساروتقی در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ۱۱۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و در شمار بناهای تاریخی کمتر شناخته‌شده اصفهان قرار دارد که با وجود وسعت اندک، ارزش معماری و هنری قابل توجهی دارد.

مهم‌ترین ویژگی مسجد ساروتقی، تضاد چشمگیر میان نمای بیرونی و فضای زیر گنبد آن است؛ نمای خارجی گنبد با آجرچینی ساده ساخته شده، اما سطح داخلی آن با نقاشی، گچ‌بری، تذهیب و تزئینات طلاکاری آراسته شده و جلوه‌ای متفاوت از بسیاری از گنبدهای مساجد تاریخی اصفهان دارد. این تزئینات در گذشته بخش‌هایی از دیوارهای بنا را نیز پوشانده بود که در دوره‌های بعد با گچ پوشانده شده‌اند. در داخل گنبد کتیبه‌ای دیده نمی‌شود، اما سردر مسجد که رو به بازار قرار دارد، دارای کتیبه‌ای کاشی‌کاری‌شده به خط ثلث سفید معرق بر زمینه لاجوردی است که محمدرضا امامی اصفهانی آن را در سال ۱۰۵۳ هجری قمری نگاشته است. در این کتیبه ضمن تجلیل از شاه عباس دوم، ساروتقی با عنوان «مخدوم‌الامرا و خادم‌الفقرا» معرفی شده است. حیاط مسجد کوچک و ساده و تقریباً هم‌اندازه نمازخانه است و نمازخانه اندکی بالاتر از حیاط قرار دارد؛ محراب نیز در سطحی کمی پایین‌تر از نمازخانه واقع شده است.

برای بازدید از مسجد ساروتقی باید به بافت تاریخی و بازار قدیمی اصفهان رفت و از محدوده بازار حسن‌آباد و امامزاده احمد به سوی بنا حرکت کرد؛ قرارگیری مسجد در میان بافت تاریخی شهر باعث می‌شود بازدید از آن را بتوان با گشت‌وگذار در بازارها و دیگر بناهای تاریخی پیرامون همراه کرد. با توجه به فعالیت محدود مسجد و اینکه بنا در حال حاضر بیشتر هنگام برگزاری نماز گشوده می‌شود، بهتر است زمان بازدید با اوقات نماز هماهنگ شود و هنگام ورود، حرمت فضای مذهبی و آرامش نمازگزاران رعایت شود. بهار و پاییز به دلیل شرایط آب‌وهوایی مناسب‌تر اصفهان، زمان مطلوب‌تری برای گشت‌وگذار در بافت تاریخی شهر هستند و در هر فصل نیز باید از لمس تزئینات، آسیب‌رساندن به سطوح تاریخی و ایجاد مزاحمت برای استفاده مذهبی بنا خودداری کرد.