Daş Kesen Mağaraları

Daş Kesen Mağaraları, Sultaniye'nin 10 kilometre güneydoğusunda, Vir köyünün yakınında yer alan; uzunluğu 400 metre, genişliği 50 ile 300 metre arasında değişen geniş bir alana yayılmış, kayaya oyulmuş mimarinin ve tarihî taş işçiliğinin eşsiz bir örneğidir. Bu kompleks, kayaların içine oyulmuş, nispeten derin üç mağaradan oluşur ve zarif, sembolik oymalarıyla İran'daki taş işçiliği eserleri arasında özel bir yere sahiptir. Bu mağaralardaki en dikkat çekici figürlerden biri, karşılıklı duran, 3,5 metre uzunluğundaki iki simetrik ejderhadır; bu figürler kompleksin iç mekânına etkileyici bir görünüm kazandırmıştır.

Bu göz alıcı figürlerin yanı sıra, taş süslemeli mihraplar, arabesk (islimi) desenleri, çiçek ve bitki motifleri ile kayaya büyük bir özenle oyulmuş mukarnaslar da görülür. Bu taş işçiliği sanatı, İlhanlı hükümdarı Olcaytu'nun emriyle Çin'den İran'a getirilen Çinli sanatçıların eseridir. Sultaniye Kalesi'nin yapımında kullanılan yeşil taşlar da aynı alandan kesilmiştir. Zamanla bu kesimler boşluklar oluşturmuş, bu boşluklar sonradan küçük değişikliklerle oyma çalışmalarının yapıldığı yere, hatta mezara dönüştürülmüştür.

İlhanlılar öncesi döneme ait görülebilir bir eser kalmamış olsa da, bazı varsayımlara göre Daş Kesen Mağaraları'nın ilk kullanımı Sasani dönemine ve Mitra inancına kadar uzanır. Kompleksin ejderha, sarmaşık ve asma yaprağı sembolleriyle belirginleşen ikinci kullanım dönemi İlhanlı çağına aittir ve özellikle Olcaytu'nun mimari projeleriyle bağlantılıdır. Daş Kesen Mağaraları, Çin sanatı ile İran mimarisinin birleşiminin nadir bir örneğidir ve kendine özgü üslubu ve özellikleri sayesinde İran'ın kaya sanatı tarihinde özel bir yere sahiptir.