Mirfettah Buzhanesi

Mirfettah Buzhanesi (Yahçal-ı Mirfettah), Hemedan Eyaleti'ne bağlı Malayir ilçesinin öne çıkan ve eşi benzeri olmayan tarihî eserlerinden biridir. Kaçar dönemine ait olan yapı, geleneksel İran buzhanesi mimarisinin simgelerinden biri olarak bilinir. Bu geleneksel buzhane, Malayir'deki 15 Hordad Bulvarı üzerinde yer alır ve yapıtın banisi Mirfettah'ın adından dolayı bu adla anılır. Buzhanenin yapısı dayanıklı tuğla ve kerpiçten inşa edilmiş, dış cephesi ise daha az ısı çekmesi ve içerideki soğuğu koruması için beyaz kil ile kaplanmıştı. Eser, İran Ulusal Eserler Listesi'ne kayıtlıdır ve eyaletin daha az bilinen tarihî cazibe merkezlerinden biri sayılır.

Mirfettah Buzhanesi tuğla malzemeyle ve kubbe biçiminde inşa edilmişti. Yapının yüksekliği tabandan kubbenin tepesine kadar yaklaşık 12 metre, zeminden buzun depolandığı yere kadar ise 4 metreydi. Buzhanenin iki ayrı girişi vardı: Biri buzun dökülmesi ve boşaltılması için dehliz şeklindeydi, diğeri ise ziyaretçilerin ya da buz çukurunu dolduran görevlilerin girip çıkması içindi. Bu girişler merdivenlerle buz çukurunun son bölümüne ve buzun alındığı yere çıkıyordu; bu da geçmişte soğuktan yararlanmanın ne kadar karmaşık bir teknik düzene dayandığını gösteriyordu. Yapının kubbeli duvarlarının çeşitli bölümlerdeki dikkate değer kalınlığı, yapının içindeki buz ile soğuk suyun çok yavaş erimesini sağlıyordu. Ancak bu değerli yapı, 12 Ferverdin 1398'de şiddetli yağışlar ve suyun kerpiç duvarlara sızması sonucu çöktü ve üst kısmı tamamen yıkıldı. Hemedan Eyaleti Kültürel Miras Kurumu, bu olayın ardından yapının belgelenmesi ve yeniden inşası çalışmalarını gündemine aldı. Sonunda 1403 yılının başında buzhanenin yeniden inşası tamamlandı; ancak yeni mimarisi özgün plandan farklıdır ve yeniden yapılan kubbe daha çok camilerin kubbelerine benzeyecek şekilde tasarlanmıştır.

Mirfettah Buzhanesi'ne ulaşmak için Malayir şehrinden 15 Hordad Bulvarı'na girmeniz ve yerel yönlendirme tabelalarını izleyerek bu geleneksel esere ulaşmanız yeterlidir. Bu tarihî yapıyı ziyaret etmek için en iyi zaman, dışarıdaki havanın daha sıcak olduğu ilkbahar ve yaz mevsimleridir; böylece geleneksel soğutma mimarisini daha iyi kavrayabilirsiniz. Ziyaret sırasında tarihî eserlerin korunması ilkelerine ve sorumlu doğa turizmine uymak, örneğin yapıya gereksiz yere dokunmamak ve çöp bırakmamak önemlidir; böylece bu tarihî yadigâr gelecek nesillere ulaşabilir.