Çeşme İmaret

Çeşme İmaret (Çeşme Emaret), Mazenderan Eyaleti'nin Behşehr şehrinde yer alan, Safevi dönemi mimarisinin ve bahçe sanatının en değerli yadigârlarından biridir. Şehid Haşiminejad Bulvarı ile Pasdaran Caddesi üzerinde bulunur. Bu tarihi yapı, I. Şah Abbas'ın emriyle Eşrefülbelad kraliyet bahçeleri ve saraylarından oluşan külliyenin bir parçası olarak inşa edilmiştir ve bugün Behşehr'in en önemli tarihi cazibe merkezlerinden biri sayılmaktadır. İmaretin bu adı almasının nedeni, yapının zemin katının ortasında yer alan ve suyu yerin derinliklerinden kaynayan doğal bir çeşmenin bulunmasıdır; bu çeşme külliyenin tasarımında ana rolü oynamıştır. Çeşme İmaret, 1352 yılında (Hicri Şemsi) 948 kayıt numarasıyla İran Ulusal Eserler Listesi'ne kaydedilmiştir ve kendine özgü mimari ve su mühendisliği özellikleri sayesinde ülkenin kuzeyindeki tarihi eserler arasında özel bir yere sahiptir.

Bu külliye geçmişte, İran bahçelerinin geometrik ilkelerine göre tasarlanmış, yaklaşık 6 hektarlık geniş bir bahçenin parçasıydı. Bahçe, yedi ana tarhtan (kert), su kanallarından, havuzlardan ve külliyenin güneydoğusunda yer alan, haç planlı iki katlı bir imaretten oluşuyordu. Çeşme İmaret'in en önemli özelliği şaşırtıcı su dağıtım sistemidir: Çeşmenin suyu, hiçbir mekanik pompa kullanılmadan pişmiş toprak borularla (tenbuşe) üst kata ulaştırılıyor, havuzcukları doldurduktan sonra şelale gibi zemin kata ve çevredeki havuzlara akıyordu. Safevi dönemi için son derece gelişmiş olan bu teknoloji, o çağdaki yüksek su mühendisliği bilgisini gösterir. Bahçenin büyük bölümü ve imaretin üst katı zamanla yok olmuş olsa da günümüze ulaşan kalıntılar, Safevi mimarisinin ihtişamını ve İran bahçe sanatını hâlâ gözler önüne sermektedir.

Çeşme İmaret'i ziyaret etmek için Behşehr şehrine gelmeniz, ardından Şehid Haşiminejad Bulvarı'ndan Pasdaran Caddesi'ne girmeniz yeterlidir. Bu tarihi eser Su ve Kanalizasyon İdaresi'nin yakınındadır ve oraya özel araçla ya da şehir içi toplu taşıma araçlarıyla ulaşılabilir. Külliyeyi gezmek genellikle bir ila iki saat sürer; ılıman havası ve çevrenin yeşilliği nedeniyle ilkbahar ve sonbahar mevsimleri buraya gitmek için en uygun zamanlardır. Bu tarihi eseri ziyaret ederken mimari kalıntılara zarar vermemek, çevrenin temizliğini korumak ve yapının kültürel ve tarihi değerlerine saygı göstermek gibi sorumlu turizm ilkelerine uymak, bu değerli mirasın gelecek nesiller için de korunabilmesi açısından şarttır.