Hakim Camii

Hakim Camii ya da Cur Cir Camii (Jorjir), İsfahan eyaletinin İsfahan şehrinde yer alan tarihî yapılardan biridir. Eski Bab ed-Deşt mahallesinde, Boyacılar Çarşısı'nın sonunda bulunur. Geç Safevi dönemi eserlerinden olan cami, bu dönemin dört ivanlı mimarisinin belirgin örnekleri arasında sayılır ve inşası Hicri Kameri 1067-1073 yılları arasında gerçekleşmiştir. Caminin banisi, Şah Abbas II'nin hekimi ve Safevi döneminin tanınmış simalarından Hekim Muhammed Davud'dur; bu nedenle yapı onun adına "Hakim Camii" olarak anılmıştır. "Cur Cir" adı ise mekânın geçmişine dayanır; çünkü Hakim Camii, Hicri 4. yüzyıla ait, Cur Cir Camii ya da Sahib b. Abbad Camii olarak bilinen bir caminin bulunduğu yerde inşa edilmiştir. Bu tarihî yapı yaklaşık 8 bin metrekare alana sahiptir ve Solar Hicri 1313 yılında 223 numarayla İran Ulusal Eserler Listesi'ne kaydedilmiştir.

Hakim Camii, düzensiz planı, geniş avlusu ve avlunun dört yanındaki dört ivanıyla; tuğla işçiliği, çinicilik, geometrik geçme (gireh) bezemeleri, mukarnas ve bannâî (yapısal) hat yazılarından oluşan değerli bir bütünü barındırır. Caminin üç ana girişi vardır; doğu, batı ve kuzey taçkapılarının her biri farklı süslemelerle donatılmıştır. Kuzeybatı taçkapı ise Deylemîler dönemine ait Cur Cir Camii'nden kalan girişle ilişkilidir. Cami avlusu yaklaşık 61 x 53 metre büyüklüğündedir ve ortasında taştan bir havuz bulunur. Yapının en önemli bölümleri arasında dört ivan, dört şebistan (örtülü ibadet salonu) ve çok sayıda mihrap sayılabilir; caminin en büyük mihrabı ana şebistanda, güney ivanının arkasında yer alır ve mermer, turkuaz çiniler ile Kur'an ayetlerinin yazılı olduğu kitabelerle süslenmiştir. Tarihleri Hicri Kameri 1067-1073 yıllarına uzanan cami kitabeleri, Safevi döneminin ünlü hattatı Muhammed Rıza İmami'nin eserleridir. Resmî bendli (resmibendi) yapıya sahip havuz bölümü (havuzhane) ve havuzun çevresindeki kemerli niş (tak-nema) düzenlemeleri, iki güneş saati ve ivanların çeşitli süslemeleri de yapının dikkat çeken diğer özellikleridir. Caminin kitabelerinde, mimari ve çinicilikle bağlantılı olarak İsfahanlı yapı ustası Üstad Ali Bey'in oğlu Muhammed Ali ile çini ustası Mirza Muhammed'in adları da görülür.

Hakim Camii'ne Hakim Caddesi ve Hakim Camii Sokağı üzerinden ulaşılır; kendi aracıyla gelen ziyaretçiler çevredeki sınırlı sayıdaki otoparklardan yararlanabilir. Cami, şehrin tarihî dokusu içinde yer aldığından ziyaret, İsfahan merkezindeki çarşılar ve diğer tarihî yapıların gezilmesiyle birleştirilebilir. İsfahan'ın iklim koşulları göz önüne alındığında, ilkbahar ve sonbahar mevsimleri caminin çevresindeki tarihî dokuda yürümek ve gezmek için daha uygun zamanlardır; bununla birlikte yapının içini ziyaret etmenin kesin zamanı, caminin faaliyet programına ve günün koşullarına bağlı olabilir. Ziyaret sırasında sessizliği ve yapının dinî niteliğini korumak, çinilere, kitabelere ve süslemelere dokunmaktan kaçınmak, zarar ve kirlilik oluşturmamak ve namaz kılanların mahremiyetine dikkat etmek, bu tarihî mekânda sorumlu turizmin en önemli ilkelerindendir.