Şeyh Alaüddevle Semnani Türbesi

Şeyh Alaüddevle Semnani Türbesi, Semnan Eyaleti'ne bağlı Sorhe ilçesinin Sufiabad köyünde yer alır ve İlhanlı döneminden günümüze ulaşan tarihî ve manevi yapılardan biri sayılır. Sufiabad köyü, Tahran–Meşhed güzergâhı üzerinde, Sorhe şehrine yaklaşık 11 kilometre uzaklıktadır. Hicri kamerî 7. ve 8. yüzyılların ünlü mutasavvıfı Şeyh Alaüddevle Semnani'nin türbesi bu köydedir. Yapı, 21 Aban 1317 tarihinde 320 numarayla İran Ulusal Eserler Listesi'ne kaydedilmiştir. Şeyh Alaüddevle Semnani, asıl adıyla Ahmed b. Muhammed b. Ahmed Beyabanaki Semnani, tasavvufun büyük şeyhlerinden ve İran irfanının tanınmış simalarından biriydi. Yıllarca divan teşkilatında görev yaptıktan sonra manevi yolculuğa yöneldi; hayatının son yıllarını Sufiabad'daki hanikâhında müritlerine rehberlik ederek, eserler yazarak ve şiir söyleyerek geçirdi. Hicri kamerî 736 yılında vefat etti ve aynı külliyede toprağa verildi.

Türbe ve hanikâh başlangıçta yüksek ve görkemli bir yapıydı; Sultan Muhammed Hudabende'nin veziri İmadüddin Cemaleddin Abdülvehhab'ın emriyle kerpiçten inşa edilmiş, Şeyh Alaüddevle de buna bir hanikâh eklemişti. Hicri 7. yüzyılın sonları ile 8. yüzyılın başlarından kalan bu külliye, zamanla yetersiz sağlamlık ve ilgisizlik yüzünden yıkıma uğradı ve büyük bölümü yok oldu. Yapının planında, çevresinde çok sayıda oda ve koridor bulunan kare biçimli bir avlu yer alıyor, ana bölümün üzerinde ise büyük bir kerpiç kubbe yükseliyordu. Doğuya bakan yüksek bir eyvan da külliyenin belirgin öğelerinden biriydi; tuğladan yapılmış olan bu eyvanın iki yüksek payesi ve süslemesiz iki sivri kemerli nişi vardı. Şeyhin mezarı eyvanın dışında yer alır ve mezar taşlarına hayat hikâyesi ile şiirler kazınmıştır. Mimari açıdan, kare planın kademeli olarak çokgene, ardından kubbenin altındaki silindirik bölüme dönüşmesi yapının dikkat çeken özelliklerindendi. Hanikâh, şeyhin sağlığında mutasavvıfların ve düşünürlerin buluşup sohbet ettiği bir yerdi; Havcu-yi Kirmani'nin adı da bu külliyeyle anılır.

Şeyh Alaüddevle Semnani Türbesi'ne ulaşmak için Tahran–Meşhed yolundan Sufiabad köyüne giden bağlantı yoluna sapmak gerekir; bu yol asfalttır ve yaklaşık 6 kilometre sonra köye ulaşır. Sufiabad'ın Sorhe şehrine uzaklığı yaklaşık 11 kilometredir; köye girdikten sonra türbe, köyün tarihî dokusu içinde yer alır. Bu yapıyı ziyaret etmek özellikle tarihî mimari, tasavvuf, edebiyat ve İran kültürüyle ilgilenenler için ilgi çekicidir; bölgeyi ziyaret etmek için yılın daha serin mevsimleri daha uygundur. Türbe alanında ve köy dokusunda dolaşırken sessizliğe ve türbenin atmosferine saygı göstermek, yapının kerpiç ve tarihî bölümlerine zarar vermekten kaçınmak ve çevrenin temizliğine özen göstermek sorumlu turizmin önemli ilkelerindendir.