Eşterecan Cami-i Kebiri

Eşterecan Cami-i Kebiri, İsfahan Eyaleti'ne bağlı Felavercan ilçesinin İmanşehr kentine bağlı Eşterecan bölgesinde, İsfahan şehrine yaklaşık 30 kilometre uzaklıkta yer alır. Yaklaşık 1500 metrekarelik alana sahip olan bu cami, bölgedeki değerli İslam mimarisi yapıları arasında sayılır ve 12 Esfend 1315 tarihinde 263 numarayla İran Ulusal Eserler Listesi'ne kaydedilmiştir. Caminin yapısı kerpiç ve tuğladan inşa edilmiş olup kerpiçten bir duvarla çevrilmişti. Yapının geçmişine gelince, mevcut kanıtlar daha eski bir yapının varlığına ve caminin temelinin Selçuklu döneminde atılmış olabileceğine işaret etmektedir; ancak bugünkü yapı esas olarak İlhanlı döneminde yapılan yeniden inşa ve genişletme çalışmalarının ürünüdür. Tarihi kitabelere göre bugünkü yapının ana bölümleri, hicri kameri 715 yılında Hace Fahreddin Muhammed b. Mahmud b. Ali Eşterecani'nin emriyle inşa edilmiştir; o, Sultan Ebu Said Bahadır Han döneminin müstevfilerinden ve devlet adamlarından biriydi.

Caminin kuzeyde ve doğuda iki girişi, kuzey-güney ekseni boyunca iki eyvanı, merkezî avlunun kuzeyinde, doğusunda ve batısında ise üç şebistanı (örtülü bölümü) vardır; maksureye ait büyük kubbeli bölüm de güney eyvanının arkasında yer alır. 12 metreyi aşan yüksekliğiyle kuzey giriş portalı caminin en dikkat çekici bölümlerinden biridir ve iki yanında iki minarenin kalıntıları görülür; bu minareler geçmişte İsfahan'daki Menar Cenban gibi hareket edebiliyordu, zamanla yapının bazı bölümlerinin yıkılmasıyla bu özellik de ortadan kalkmıştır. Caminin portalı tuğla işçiliği, lacivert ve turkuaz çiniler, tuğla kitabeler ve çeşitli alçı oymalarla süslenmiştir ve yalnızca bu bölümde 19 kitabe tespit edilebilir. Camide toplamda Kur'an, dini ve tarihi içerikli yaklaşık 47 kitabe bulunmaktadır. Kûfi ve sülüs hatların kullanılması, geometrik ve bitkisel motifler ile süslemelerde safran rengi çininin kullanılması yapının dikkat çekici özellikleri arasındadır. Kubbeli bölüm ve maksure de caminin önemli kısımlarıdır; kerpiç, tuğla, çini ve alçı süslemelerin birleşimi, caminin İlhanlı dönemi mimarisinin önde gelen örnekleri arasındaki yerini gösterir. Bu cami bugün de İmanşehr'in Cuma namazı musallası olarak kullanılmaya devam etmektedir.

Eşterecan Cami-i Kebiri'ni ziyaret etmek için Felavercan ilçesindeki İmanşehr'e gitmek ve Eşterecan bölgesine çıkan şehir içi yollar ile kara yolları üzerinden camiye ulaşmak gerekir. Bölgenin iklimi göz önüne alındığında, ilkbahar ve sonbahar mevsimleri yapıyı ziyaret etmek ve çevresinde dolaşmak için daha uygun zamanlardır. Cami hâlâ dini amaçla kullanıldığından, ziyaretçiler namaz ve dini törenler sırasında ibadet mekânının saygınlığına uymalı; kitabeleri ve süslemeleri incelerken tarihi yüzeylere dokunmaktan, çinilere ve alçı oymalara zarar vermekten ve namaz kılanları rahatsız etmekten kaçınmalıdır. Çevrenin temizliğine dikkat etmek ve Eşterecan'ın kentsel ve tarihi dokusuna saygı göstermek de bu yapının kültürel değerlerinin korunmasına yardımcı olur.