مسجد جامع اشترجان

مسجد جامع اشترجان در بخش اشترجان از ایمان‌شهر، در شهرستان فلاورجان استان اصفهان و در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری شهر اصفهان قرار دارد. این مسجد با وسعتی حدود ۱۵۰۰ مترمربع، از بناهای ارزشمند معماری اسلامی در منطقه به شمار می‌رود و در ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شماره ۲۶۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنای مسجد از خشت و آجر ساخته شده و در دیواری خشتی محصور بوده است. درباره پیشینه بنا، شواهد موجود از وجود بنایی قدیمی‌تر و احتمال شکل‌گیری اساس مسجد در دوره سلجوقی حکایت دارد، اما بنای فعلی عمدتاً حاصل تجدید بنا و توسعه در دوره ایلخانی است. بر اساس کتیبه‌های تاریخی، ساخت بخش‌های اصلی بنای فعلی در سال ۷۱۵ هجری قمری به دستور خواجه فخرالدین محمد بن محمود بن علی اشترجانی انجام شده است؛ او از مستوفیان و رجال دوره سلطان ابوسعید بهادرخان بود.

مسجد دارای دو ورودی در شمال و شرق، دو ایوان در امتداد محور شمالی ـ جنوبی و سه شبستان در شمال، شرق و غرب صحن مرکزی است و گنبدخانه بزرگ مقصوره نیز پشت ایوان جنوبی قرار دارد. سردر شمالی با ارتفاع بیش از ۱۲ متر، یکی از شاخص‌ترین بخش‌های مسجد است و بقایای دو مناره در دو سوی آن دیده می‌شود؛ این مناره‌ها در گذشته مانند منارجنبان اصفهان قابلیت حرکت داشتند و با گذشت زمان و تخریب بخش‌هایی از بنا، این ویژگی نیز از میان رفته است. سردر مسجد با آجرکاری، کاشی‌های لاجوردی و فیروزه‌ای، کتیبه‌های آجری و گچ‌بری‌های متنوع تزئین شده و ۱۹ کتیبه در همین بخش قابل شناسایی است. در مجموع نیز حدود ۴۷ کتیبه با مضامین قرآنی، مذهبی و تاریخی در مسجد وجود دارد. استفاده از خطوط کوفی و ثلث، نقوش هندسی و گیاهی و به‌کارگیری کاشی زعفرانی در تزئینات، از ویژگی‌های قابل توجه بناست. گنبدخانه و مقصوره نیز از بخش‌های مهم مسجد هستند و ترکیب خشت، آجر، کاشی و تزئینات گچ‌بری، جایگاه آن را در میان نمونه‌های شاخص معماری دوره ایلخانی نشان می‌دهد. این مسجد امروزه همچنان به عنوان مصلای نماز جمعه ایمان‌شهر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

برای بازدید از مسجد جامع اشترجان باید به ایمان‌شهر در شهرستان فلاورجان رفت و از مسیرهای شهری و جاده‌ای منتهی به بخش اشترجان به مسجد دسترسی پیدا کرد. با توجه به اقلیم منطقه، فصل‌های بهار و پاییز زمان مناسب‌تری برای بازدید و گشت‌وگذار در اطراف بنا هستند. از آنجا که مسجد همچنان کاربری مذهبی دارد، بازدیدکنندگان باید هنگام برگزاری نماز و مراسم مذهبی حرمت فضای عبادی را رعایت کنند و برای مشاهده کتیبه‌ها و تزئینات، از لمس سطوح تاریخی، آسیب رساندن به کاشی‌ها و گچ‌بری‌ها و ایجاد مزاحمت برای نمازگزاران خودداری کنند. رعایت نظافت محیط و احترام به بافت شهری و تاریخی اشترجان نیز به حفظ ارزش‌های فرهنگی این بنا کمک می‌کند.