Bacul Kalesi

Bacul Kalesi ya da diğer adıyla Nâkâm Kalesi, Loristan Eyaleti'nin doğusunda, Aligudarz'a yaklaşık 35 kilometre uzaklıktaki Âb Bârik-i Ulyâ köyünde yer alır. Bu tarihî yapı, bölgenin değerli eserlerinden sayılır ve yapımı Zend dönemi ile Kaçar döneminin başlarına atfedilir. Bacul Kalesi geçmişte malikâne olarak kullanılmış ve bölgenin ileri gelenlerinden birinin ikametgâhı olmuştur. Yapı, 1389 (Solar Hicri) yılında 4353 numarayla İran Ulusal Eserler Listesi'ne kaydedilmiştir ve Aligudarz ilçesinin önemli tarihî yapıları arasında yer alır. Kalenin Âb Bârik-i Ulyâ köyünün çevresindeki ovalar ve yüksek tepeler arasında konumlanması, tarihî geçmişi ve dikkat çekici mimarisiyle birleşince, yapıyı Loristan'ın doğusunun önemli tarihî cazibe merkezlerinden biri hâline getirmiştir.

Bacul Kalesi'nin planı dikdörtgen biçimindedir ve ortasında bir avlu bulunur. Geçmişte çevresinde gözetleme için iki kule vardı; bunlardan biri yok olmuştur. Kuzey cephesinde han için ayrılmış bölüm ile ağanın yaşam alanı yer alır. Batı cephesinde han ve misafirlere özel ana giriş bulunur; mutfak ve yem ambarı da bu bölümde inşa edilmiştir. Yerel anlatıya göre güney ve doğu cephelerindeki girişler ise hizmetkârların ve hayvanların girişi için kullanılırdı. Avlunun ortasında taştan yapılmış dikdörtgen biçimli bir havuz vardır ve avlunun zemini küp biçimli tuğlalarla döşenmiştir. 15x15 santimetre ölçülerindeki küp biçimli pişmiş tuğlalar ile ahşap kirişler ve kalaslar yapının başlıca malzemeleridir. Kalenin eyvanında 40 santimetre çapında ve 180 santimetre yüksekliğinde iki silindirik taş sütun bulunur; eyvanın alt kısmı ve alnı kabartma çiçek ve bitki motifleri ile av sahneleriyle bezenmiştir. Tuğladan yapılmış yuvarlak kule ile av, çiçek ve vazo motifleri ve bir ejderhanın aslanı avlama sahnesi, kalenin en belirgin süsleme özellikleri arasındadır. Yapı son yıllarda birkaç dönem restorasyondan geçmiştir, ancak bazı bölümleri hâlâ koruma ve bakıma muhtaçtır.

Bacul Kalesi'ni ziyaret etmek için Aligudarz ilçesindeki Âb Bârik-i Ulyâ köyüne gitmek gerekir; yapının kırsal bir konumda olması nedeniyle özel araçla ulaşım daha uygun bir seçenektir. Kalenin çevresi bölgenin ovalarından ve yüksek tepelerinden oluşur; tarihî yapıyı gezmenin yanı sıra köyde ve çevredeki doğada da dolaşabilirsiniz. Aligudarz'ın dağlık bölgelerinde hava koşulları daha elverişli olduğu için ilkbahar ve sonbahar başı ziyaret için daha uygun zamanlardır. Yapının bazı bölümlerinin kırılgan olması ve süslemelerinin tarihî değeri nedeniyle ziyaret sırasında sağlam olmayan kısımlara girmekten, duvarlara ve süslemelere zarar vermekten, çöp bırakmaktan ve alanda her türlü müdahaleden kaçınılmalı; bu tarihî eserin ve çevresinin korunmasına özen gösterilmelidir.