گوردخمه سرخ‌ده

گوردخمه سرخ‌ده یکی از آثار شاخص تاریخی استان کرمانشاه است که پیشینه‌ی آن به دوره‌ی مادها نسبت داده می‌شود، هرچند برخی پژوهشگران احتمال تعلق آن به هخامنشیان را نیز مطرح کرده‌اند. این اثر در شهرستان هرسین، در نزدیکی روستاهای شمس‌آباد و سرخ‌ده و در کرانه‌ی غربی رودخانه‌ی گاماسیاب جای گرفته است. موقعیت آن در حدود 19 کیلومتری گوردخمه‌های اسحاق‌وند قرار دارد و به دلیل اهمیت معماری و باستان‌شناسی در 24 فروردین 1382 با شماره‌ی ملی 8160 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این آرامگاه صخره‌ای به‌صورت اتاقکی در دل کوه کنده شده و دارای ساختاری ساده اما دقیق است. ضخامت دیواره‌های مقبره نزدیک به 2 متر بوده و فضای داخلی آن با عمق تقریبی 1.75 متر و ارتفاع 1.20 متر شکل گرفته است. ورودی آرامگاه با عرض 1.10 متر و ارتفاع 0.85 متر، به‌گونه‌ای هنرمندانه با سه قاب تزیینی تراشیده شده و نمایی چشمگیر به آن بخشیده است. این ویژگی‌ها نشان از مهارت سنگ‌تراشان و باورهای آیینی مردمان آن دوران دارد که آرامش و احترام به درگذشتگان را در قالب معماری صخره‌ای بازتاب داده‌اند. در میان پژوهشگران، برخی این گوردخمه را محلی برای دفن گئومات مغ (مغی که مدتی تخت‌پادشاهی را به دست گرفت) تصور می‌کنند؛ با این حال، این نظر قطعی نیست و اختلاف‌نظرهایی بر سر دخمه‌بودن یا گوردخمه‌بودن این سازه نیز وجود دارد. رخی معتقدند در این منطقه به‌علت شرایط اقلیمی، به‌جای ساختن استودان‌ها (برج خاموشان)، چنین گوردخمه‌هایی ساخته و استفاده شده‌اند.

برای دسترسی به گوردخمه سرخ‌ده، پس از عبور از پل چهر در مسیر بیستون به هرسین، باید به سمت راست پیچید و حدود 11 کیلومتر در امتداد رودخانه‌ی گاماسیاب حرکت کرد. در فاصله‌ی تقریباً یک کیلومتر مانده به روستای سرخ‌ده، این آرامگاه صخره‌ای در بالای صخره‌ای در سمت چپ جاده نمایان می‌شود. ایده‌آل‌ترین زمان برای بازدید از گوردخمه سرخ‌ده فصل بهار و اوایل تابستان است؛ زمانی که هوای منطقه معتدل‌تر است و طبیعت پیرامون جلوه‌ای زیباتر دارد. با این حال، رعایت اصول طبیعت‌گردی مسئولانه برای حفاظت از این میراث تاریخی ضروری است: از نزدیک شدن به نقاط سست یا تخریب‌شده خودداری کنید، هیچ‌گونه حفاری یا جابه‌جایی سنگ و آثار انجام ندهید، زباله‌های خود را همراه ببرید و از بردن لوازم پلاستیکی غیرضروری پرهیز نمایید. همچنین توصیه می‌شود از کفش مناسب کوه‌پیمایی استفاده کنید تا خطر لغزش در مسیرهای سنگی و شیب‌دار کاهش یابد.