کاروانسرای زعفرانیه یکی از بناهای تاریخی ارزشمند روستای زعفرانیه در دهستان رباط، شهرستان سبزوار، استان خراسان رضوی است که در مسیر تاریخی میان سبزوار و نیشابور و در حاشیه راه قدیم ابریشم قرار دارد. این کاروانسرا در حدود 40 تا 45 کیلومتری شرق سبزوار واقع شده و به دلیل قرارگیری در یکی از مسیرهای مهم ارتباطی خراسان قدیم، از گذشته جایگاهی مهم برای استراحت و توقف کاروان‌ها داشته است. مجموعه تاریخی زعفرانیه نشانه‌هایی از سه دوره سلجوقی، صفوی و قاجار را در خود جای داده و بنای کنونی بر روی بقایای کاروانسراهای قدیمی‌تر ساخته شده است. کاروانسرای زعفرانیه در 17 آذر 1364 با شماره 1696 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و در سال 1402 نیز همراه با 53 کاروانسرای تاریخی دیگر در پرونده «کاروانسراهای ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.

بنای کنونی کاروانسرای زعفرانیه با پلان مربع‌مستطیل و ابعاد تقریبی 37 در 32٫5 متر، از نوع کاروانسراهای چهارایوانی است و حیاطی مرکزی را در میان ایوانچه‌ها، حجره‌ها و اصطبل‌های وسیع خود جای داده است. هفت برج پیرامون بنا، شامل چهار برج مدور در گوشه‌ها و برج‌های نیم‌دایره در بخش‌هایی از اضلاع، از ویژگی‌های معماری آن به شمار می‌روند و ارتفاع نمای بیرونی بنا حدود 6 متر است. تقارن، تعادل و نظم هندسی در طراحی بنا، در کنار آجرکاری‌های متأثر از سبک رازی و ساختار معماری متأثر از سبک آذری، جلوه‌ای شاخص به این مجموعه بخشیده است. در برخی طاق‌نماها و فضاهای بنا نیز تزئینات مقرنس دیده می‌شود. آب‌انبار، یخچال، حمام، چاپارخانه و مهمانخانه از دیگر بناها و فضاهای تاریخی پیرامون مجموعه بوده‌اند که اهمیت زعفرانیه را به‌عنوان یک مجموعه تاریخی فراتر از یک کاروانسرای منفرد نشان می‌دهند. وجه تسمیه بنا نیز در سفرنامه جیمز بیلی فریزر به روایتی درباره استفاده از زعفران به جای کاه در ملات آن نسبت داده شده است؛ روایتی که در کنار دیگر داستان‌های محلی، بخشی از هویت فرهنگی این بنا را شکل داده است.

دسترسی به کاروانسرای زعفرانیه از مسیر جاده سبزوار به نیشابور امکان‌پذیر است و بنا در نزدیکی روستای زعفرانیه و در محدوده مسیر ارتباطی سبزوار و نیشابور قرار دارد؛ بنابراین می‌توان بازدید از آن را در برنامه سفر میان این دو شهر گنجاند. با توجه به اقلیم منطقه، فصل‌های بهار و پاییز معمولاً شرایط مناسب‌تری برای بازدید و گردش در فضای پیرامون کاروانسرا دارند و در ماه‌های گرم تابستان بهتر است ساعات خنک‌تر روز برای بازدید انتخاب شود. قرار گرفتن کاروانسرا در کنار مجموعه تاریخی روستا، رودخانه و مجاورت با پناهگاه حیات وحش شیراحمد، امکان ترکیب بازدید تاریخی با طبیعت‌گردی و مشاهده چشم‌اندازهای پیرامون را فراهم می‌کند. هنگام بازدید نیز بهتر است از آسیب‌زدن به آجرها و تزئینات بنا، جابه‌جایی یا برداشتن قطعات تاریخی، نوشتن روی دیوارها و رها کردن زباله در محوطه خودداری شود تا این اثر ارزشمند برای گردشگران آینده نیز حفظ شود.