آرامگاه کمال الملک

آرامگاه کمال‌الملک بنایی یادبود در شهر نیشابور، استان خراسان رضوی است که در محله تاریخی شادیاخ، در انتهای غربی خیابان عرفان و در مجاورت آرامگاه عطار نیشابوری قرار دارد. محمد غفاری، مشهور به کمال‌الملک، از برجسته‌ترین نقاشان ایران در دوره قاجار بود که سال‌های پایانی زندگی خود را در حسین‌آباد نیشابور گذراند و پس از درگذشت در سال ۱۳۱۹ خورشیدی، در مجاورت آرامگاه عطار به خاک سپرده شد. بنای کنونی آرامگاه در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی به طراحی هوشنگ سیحون ساخته شد و در فروردین ۱۳۴۲ از آن رونمایی شد. این آرامگاه در میان باغ عطار قرار گرفته و نزدیکی آن به آرامگاه عطار، بازدید از هر دو بنا را به بخشی از یک مجموعه فرهنگی و تاریخی تبدیل کرده است.

مهم‌ترین ویژگی آرامگاه کمال‌الملک، معماری هندسی و ترکیب خلاقانه عناصر معماری سنتی ایران با سازه‌ای نوین است. پلان بنا از دو مدول مربعی تشکیل شده که مستطیلی با تناسب یک به دو ایجاد می‌کنند و در نمای آن شش قوس نیم‌دایره و چهار قوس متقاطع دیده می‌شود؛ این قوس‌ها با ایجاد حجمی پویا و متفاوت، جلوه‌ای شاخص به بنا بخشیده‌اند. استفاده از کاشی معرق با رنگ‌های سفید و آبی لاجوردی در سطوح منحنی نیز از دیگر ویژگی‌های قابل توجه آرامگاه است و به گفته طراح، یادآور زادگاه کمال‌الملک، یعنی کاشان، است. سنگ قبر او نیز از گرانیت یکپارچه با بافت خشن ساخته شده و در قسمت بالای آن نقش‌برجسته‌ای از چهره کمال‌الملک، اثر ابوالحسن صدیقی، شاگرد او، قرار دارد. هماهنگی فرم، رنگ و تزئینات این بنا با آرامگاه عطار، از جذابیت‌های معماری مجموعه به شمار می‌رود.

برای بازدید از آرامگاه کمال‌الملک می‌توان از داخل شهر نیشابور به سمت خیابان عرفان و مجموعه آرامگاه عطار حرکت کرد؛ این آرامگاه در حدود ۲ کیلومتری جنوب‌شرقی شهر قرار دارد. مجموعه در همه روزها از ساعت ۸ صبح تا ۲۱ پذیرای بازدیدکنندگان است و فصل بهار، با توجه به سرسبزی و طراوت بیشتر فضای باغ، زمان مناسبی برای گشت‌وگذار در محوطه به شمار می‌رود. در هنگام بازدید می‌توان علاوه بر تماشای معماری آرامگاه، در فضای باغ قدم زد و از آرامگاه عطار نیز دیدن کرد. رعایت سکوت و آرامش محیط، خودداری از آسیب‌زدن به کاشی‌کاری‌ها و بنا، نریختن زباله و پرهیز از نوشتن یادگاری بر سطوح تاریخی، به حفظ ارزش فرهنگی و زیبایی این مجموعه کمک می‌کند.