آرامگاه پیرعلمدار

آرامگاه پیرعلمدار یکی از بناهای تاریخی ارزشمند شهر دامغان در استان سمنان است که قدمت آن به سده پنجم هجری قمری بازمی‌گردد. این بنای آرامگاهی در شرق شهر دامغان، در محله خوریا و در نزدیکی مسجد جامع و مدرسه حاج فتحعلی‌بیگ قرار دارد و از نمونه‌های شاخص معماری آرامگاهی ایران به شمار می‌رود. بنای آرامگاه در سال ۴۱۷ هجری قمری به شکل برجی مدور و آجری با گنبدی مخروطی و پیازی‌شکل ساخته شده و ارتفاع آن به ۱۳ متر می‌رسد. این اثر تاریخی در ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ۷۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. آرامگاه پیرعلمدار به محمد بن ابراهیم، پدر ابوحرب بختیار و از حاکمان ناحیه قومس، تعلق دارد و در طول سده‌های گذشته به عنوان یکی از بناهای کهن و ارزشمند دامغان برجای مانده است.

ساختمان آرامگاه دارای بدنه‌ای استوانه‌ای و دو بخش اصلی است که بخش پایینی آن با آجرکاری ساده و ظریف و بدون بندکشی ساخته شده و بخش فوقانی با هفت نوار تسمه‌ای آجرتراش و کتیبه‌ای زیبا تزئین شده است. شهرت اصلی بنا تا حد زیادی به کتیبه‌های کوفی آن بازمی‌گردد که از جلوه‌های برجسته معماری و هنر تزئینی این بنا محسوب می‌شوند. ورودی آرامگاه در بخش جنوب غربی قرار دارد و سردر آن با حواشی، کتیبه، گچ‌بری و ستون‌های پیل‌پا جلوه‌ای شاخص پیدا کرده است. در فضای داخلی نیز کتیبه‌هایی با خط کوفی دیده می‌شود و گنبدی که زمانی ایوانی در اطراف آن قرار داشت، امروزه فاقد آن ایوان است. ساختار کلی بنا از نظر فرم و شیوه معماری با برج چهل‌دختران دامغان شباهت دارد و آجرکاری‌های ظریف، کتیبه‌های کوفی و تناسبات استوانه‌ای بدنه، ارزش معماری آن را دوچندان کرده‌اند.

برای دسترسی به آرامگاه پیرعلمدار می‌توان به شرق شهر دامغان و محله خوریا رفت؛ این بنا در نزدیکی مسجد جامع و مدرسه حاج فتحعلی‌بیگ قرار گرفته و از محدوده میدان امام خمینی نیز دسترسی به آن امکان‌پذیر است. نزدیکی آرامگاه به مسجد جامع و دیگر بناهای تاریخی دامغان، امکان بازدید هم‌زمان از چند اثر تاریخی را برای علاقه‌مندان فراهم می‌کند. با توجه به شرایط آب‌وهوایی منطقه، فصل بهار و تابستان زمان مناسبی برای سفر به دامغان و بازدید از این جاذبه تاریخی است. هنگام بازدید نیز بهتر است ضمن رعایت حرمت فضای آرامگاهی، از لمس یا آسیب‌رساندن به آجرکاری‌ها و کتیبه‌ها خودداری شود و در بخش‌هایی که ورود به آن‌ها محدود است، دستورالعمل‌های حفاظتی رعایت شود.