مسجد جامع بافران

مسجد جامع بافران در روستای بافران، از توابع شهرستان نایین در استان اصفهان، و در حدود هشت کیلومتری جنوب شرقی نایین قرار دارد. این مسجد تقریباً در مرکز بافت قدیم بافران واقع شده و در طول تاریخ یکی از مهم‌ترین بناهای این آبادی بوده است. بنای اصلی مسجد بر اساس شواهد موجود احتمالاً به قرون چهارم تا ششم هجری قمری بازمی‌گردد، هرچند بنای امروزی در دوره صفویه دستخوش تغییر و بازسازی شده است. برخی دیدگاه‌ها نیز احتمال می‌دهند که بنای اولیه پیش از تبدیل شدن به مسجد، کاربری آتشکده داشته و محراب در دوره‌های بعد به آن افزوده شده باشد؛ با این حال، این موضوع قطعی نیست. تنها کتیبه تاریخ‌دار بنا که در بالای محراب قرار دارد، عبارت‌های مذهبی و تاریخ ۹۶۶ هجری قمری را در خود جای داده و این تاریخ بیشتر به تعمیر بنا مربوط دانسته شده است. مسجد جامع بافران در ۲۵ خرداد ۱۳۸۱ با شماره ۵۸۸۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مسجد بر اساس الگوی مساجد چهارایوانی ساخته شده و حدود ۸۰۰ مترمربع وسعت دارد و بخش‌هایی مانند صحن، شبستان، رواق، سرداب و یک مناره خشتی مدور را در خود جای داده است. ورودی اصلی در ضلع غربی قرار دارد و پس از جلوخان و راهرویی عریض به صحن مسجد می‌رسد. شبستان اصلی در ضلع جنوبی با سقفی بلند و پوشش طاق و چشمه قرار گرفته و جبهه‌های شرقی و غربی بنا نیز به صورت دوطبقه ساخته شده‌اند و غرفه‌هایی برای بانوان داشته‌اند. مناره خشتی و مدور مسجد از شاخص‌ترین عناصر آن است که حدود ۲۱ متر ارتفاع دارد و با ۵۸ پله مارپیچی می‌توان به بالای آن رسید؛ این مناره به دوره سلجوقی نسبت داده شده و در دوره‌های بعد با آجر پوشانده شده است. سرداب شش‌ضلعی در کنار ورودی اصلی و در زیر سطح صحن قرار دارد و از طریق روزنه‌ای در سقف نور می‌گیرد. کاربندی سقف دالان ورودی، شمسه نیم‌گنبد ضلع جنوبی و آجرکاری سردر به شیوه راسته و خفته از دیگر ویژگی‌های معماری بنا هستند. مسجد در دوره‌های مختلف تغییراتی داشته و منبر گچی قدیمی آن نیز در سال ۱۳۴۷ از میان رفته است.

برای بازدید از مسجد جامع بافران باید از نایین به سمت جنوب شرقی حرکت کرد و از مسیر منتهی به روستای بافران به بافت قدیمی آبادی رسید؛ مسجد در میان کوچه‌های تاریخی روستا قرار دارد. با توجه به اقلیم گرم و خشک منطقه، بهار و پاییز زمان مناسب‌تری برای بازدید و گشت‌وگذار در بافران هستند. از آنجا که مسجد همچنان کاربری مذهبی دارد، بازدیدکنندگان باید هنگام حضور در بنا آداب اماکن مذهبی را رعایت کنند و در زمان برگزاری نماز یا مراسم مذهبی مزاحمتی برای نمازگزاران ایجاد نکنند. همچنین حفظ پاکیزگی محیط، خودداری از لمس یا آسیب رساندن به بخش‌های تاریخی و احترام به بافت قدیمی روستا، به حفاظت از این بنای ارزشمند کمک می‌کند.