شهر تاریخی سیمره

شهر تاریخی سیمره در جنوب‌غربی شهر دره‌شهر، در شهرستان دره‌شهر و استان ایلام و در غرب رودخانه سراب قرار دارد. این شهر باستانی که با عنوان ماداکتو نیز شناخته می‌شود، مربوط به اواخر دوره ساسانی و قرون اولیه اسلامی است و احتمالاً مرکز ولایت مهرگان‌کذک (مهرجان‌قذق) بوده است. سیمره با وسعتی بیش از ۱۲۰ هکتار در عرصه و حدود ۲۰۰ هکتار با احتساب حریم‌ها، بزرگ‌ترین محوطه تاریخی استان ایلام به شمار می‌رود و از نخستین آثار ثبت‌شده در فهرست آثار ملی ایران است؛ این اثر در ۲۴ شهریور ۱۳۱۰ با شماره ۶ به ثبت رسیده است. شهر تاریخی سیمره در واقع بخش قدیمی‌تر دره‌شهر امروزی محسوب می‌شود و قرارگیری آن در دره سیمره و در محدوده‌ای برخوردار از موقعیت طبیعی و ارتباطی مناسب، در شکل‌گیری و رونق این شهر باستانی نقش داشته است.

اهمیت سیمره تنها به قدمت آن محدود نمی‌شود و کاوش‌های باستان‌شناسی، بخش‌هایی از ساختار شهری و زندگی اجتماعی ساکنان آن را آشکار کرده‌اند. تاکنون ۱۱ فصل کاوش باستان‌شناسی در این محوطه انجام شده و در جریان آن بناهایی مانند بازار، معابر، خانه اربابی، کاروانسرا، بنای موسوم به مسجد، چهارتاقی سرخ‌آباد و قلعه جهانگیرآباد شناسایی شده‌اند. مسجد سیمره با فرم مستطیلی، حیاط مرکزی و گچ‌بری‌های متنوع، یکی از شاخص‌ترین بناهای این محوطه است و گچ‌بری‌های به‌دست‌آمده از دیوارها، قوس‌ها و طاقچه‌های آن از یافته‌های ارزشمند باستان‌شناسی منطقه به شمار می‌روند. وجود معابر سنگ‌فرش‌شده، جوی‌های آب، سیستم زه‌کشی متشکل از لوله‌های سفالی و کانال‌های سنگ‌چین و شواهدی از فعالیت‌هایی مانند سفالگری و شیشه‌سازی نیز نشان‌دهنده سازمان‌یافتگی شهری و رونق اقتصادی سیمره در دوره حیات آن است. گمان می‌رود شهر در پی زمین‌لرزه‌ای بزرگ در سال ۳۳۴ هجری قمری، برابر با ۹۴۵ میلادی، تخریب و برای همیشه خالی از سکنه شده باشد؛ هرچند درباره جزئیات این رویداد و نحوه ترک شهر دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد. بازدید از محوطه تاریخی سیمره فرصتی برای مشاهده بقایای معماری، شناخت شیوه شهرسازی و آشنایی با بخشی از تاریخ ساسانی و قرون اولیه اسلامی در منطقه زاگرس فراهم می‌کند و می‌توان در جریان بازدید، جاذبه‌های تاریخی و طبیعی پیرامون دره‌شهر مانند پل گاومیشان، آبشار ماربره، آتشکده چهارطاقی و تنگه بهرام چوبین را نیز در برنامه سفر قرار داد.

برای دسترسی به شهر تاریخی سیمره، ابتدا باید خود را به شهرستان دره‌شهر رساند و سپس از محدوده شهری به سمت بخش جنوب‌غربی و محوطه تاریخی حرکت کرد؛ از تهران نیز مسیرهای مختلفی از طریق قم، اراک، خرم‌آباد و پلدختر یا از مسیر ساوه، همدان، ملایر، بروجرد و خرم‌آباد به دره‌شهر وجود دارد و مسافران غرب و جنوب کشور نیز می‌توانند از مسیرهای منتهی به ایلام، دره‌شهر یا پلدختر استفاده کنند. فاصله ایلام تا دره‌شهر کمتر از ۱۳۰ کیلومتر است و محوطه تاریخی سیمره در مجاورت شهر قرار دارد، بنابراین دسترسی به آن با خودروی شخصی نسبتاً آسان است. بهار و اوایل تابستان، به‌ویژه زمانی که طبیعت اطراف سرسبزتر است، زمان مناسبی برای بازدید از این محوطه به شمار می‌رود و اوایل پاییز نیز به دلیل اعتدال نسبی هوا می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. در زمان بازدید بهتر است از ورود به بخش‌های حساس و بقایای معماری، جابه‌جا کردن اشیای تاریخی، نوشتن یادگاری و آسیب‌رساندن به بناها خودداری شود، زباله‌ای در محوطه باقی نماند و مسیرهای تعیین‌شده برای بازدید رعایت شود تا حفاظت از این میراث تاریخی و چشم‌انداز طبیعی پیرامون آن برای گردشگران آینده نیز امکان‌پذیر باشد.