مسجد و مدرسه محمدیه دژگان

مسجد و مدرسه محمدیه دژگان از بناهای تاریخی روستای دژگان در بخش مرکزی شهرستان بندرلنگه، استان هرمزگان است. این مجموعه به دوره قاجار نسبت داده می‌شود و در تاریخ ۲۳ مهر ۱۳۸۴ با شماره ثبت ۱۳۵۶۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا علاوه بر کارکرد مذهبی، محل آموزش علوم دینی نیز بوده و حجره‌های اطراف آن، پیوند میان فضای مسجد و مدرسه را نشان می‌دهند. اهالی روستا این مجموعه را با نام مسجد قریه نیز می‌شناسند.

معماری مسجد و مدرسه محمدیه از الگوی شبستانی رایج در مساجد تاریخی منطقه تأثیر گرفته است. پلان بنا مستطیل‌شکل است و شبستان و ستون‌های آن با قطعات سنگی تراش‌خورده ساخته شده‌اند. از ویژگی‌های شاخص این مجموعه می‌توان به تزئینات سنگی ظریف، نقوش گل‌وبوته و طرح‌های اسلیمی اشاره کرد که روی بخش‌هایی مانند سردرها، رواق‌ها و طاق‌ها دیده می‌شوند. این تزئینات با سنگ‌های آهکی اجرا شده‌اند و برخی از نقش‌ونگارهای بنا از سبک هندی تأثیر پذیرفته‌اند. معماری آن همچنین شباهت‌هایی به مسجد ملاعلی کوشکنار و مسجد علی بندرلنگه دارد. بنا پس از سال‌ها استفاده، حدود سال ۱۳۲۰ شمسی متروکه شد و بخش بزرگی از شبستان آن آسیب دید؛ بااین‌حال، در سال‌های بعد عملیات مقاوم‌سازی و مرمت، از جمله بازسازی تزئینات و گچ‌بری ستون‌ها و طاق‌ها، روی آن انجام شد.

برای بازدید از این اثر تاریخی باید به روستای دژگان در محدوده شهرستان بندرلنگه سفر کرد. دسترسی به روستا از مسیرهای منتهی به بندرلنگه یا بندرعباس امکان‌پذیر است و بنا در جاده دژگان، جاده قدیم شماره ۹۶ قرار دارد. با توجه به آب‌وهوای گرم منطقه، فصل‌های خنک‌تر سال، به‌ویژه پاییز و زمستان، معمولاً برای بازدید از جاذبه‌های تاریخی هرمزگان مناسب‌ترند. در کنار مسجد و مدرسه محمدیه می‌توان از دیگر دیدنی‌های روستای دژگان، از جمله زیارتگاه سید محمدعلی گلبارانی و مدرسه دینی شیخ محمدخان بستکی نیز دیدن کرد. هنگام بازدید، رعایت حرمت فضای مذهبی، مراقبت از بخش‌های تاریخی بنا و خودداری از لمس یا آسیب‌رساندن به تزئینات قدیمی اهمیت دارد.