Büyük Gürgan Seddi

Golestan Eyaleti'nin turistik cazibe merkezlerinden biri sayılan Büyük Gürgan Seddi, Hazar Denizi'nin doğu kıyısında, Gomişan bölgesinde başlar ve Kelale'nin kuzeydoğusundaki Gölidağ Dağları'na kadar uzanır. Tarihî kaynaklarda Kızıl Duvar adıyla da anılan bu tarihî Gürgan Seddi; İskender Seddi, Firuz Seddi, Nuşirevan Seddi, Kızıl Alan (Kızıl Yılan) gibi başka adlarla da bilinir. Güzergâhı boyunca kare ve dikdörtgen planlı 36 kale ile üç gözetleme kulesi bulunmaktadır. Duvarın "Kızıl Yılan" adıyla ünlenmesinin nedeni, merkezî çekirdeğinin ve orta bölümlerinin yapımında kırmızı renkli tuğlaların kullanılmış olmasıdır. 200 kilometrelik uzunluğuyla Büyük Gürgan Seddi, Çin Seddi'nden sonra antik İran'ın en uzun mimari eseridir ve dünyanın ikinci büyük duvarı sayılır. Bu sed, dünyanın ünlü savunma yapılarından biridir; İranlıların zekâsının bir şaheseri kabul edilir ve bu nedenle İran Milli Eserler Listesi'nde yer almaktadır.

Arkeologlar için Gürgan savunma duvarının hangi döneme ait olduğunu belirlemek kolay değildir; çünkü uzmanların kitaplarında Med, Ahameniş, Part ve Sasani adları geçmektedir. Yine de bu savunma duvarının tarihi belirsiz biçimde MS 429 ile 615 yılları arasına yerleştirilebilir. Tarihçilerin çoğu, duvarı Sasani hükümdarı Nuşirevan'ın inşa ettirdiğine inanır. Ancak İranlı tarihçi Gerdizi, Zeynü'l-Ahbar adlı eserinde bu tarihî yapının inşasının I. Yezdicerd tarafından başlatıldığını, Nuşirevan tarafından tamamlandığını belirtir. Bazı başka tarihî kaynaklarda ise duvarın onarımı, Taberistan hükümdarı Mazyar'a atfedilir. Birçok uzman da Gürgan Seddi ile Çin Seddi'nin aynı dönemde, kuzeyden gelen ve Eftalit adı verilen göçebe kabilelerin saldırılarına karşı inşa edildiği görüşündedir.

Büyük Gürgan Seddi farklı bölgelerden geçtiği için bitki örtüsü de çeşitlidir. Hazar Denizi'ne yakın bölgelerde bitki örtüsü kıyı ve sulak alan bitkilerinden oluşur. İç kesimlerde otlaklar, çalılıklar ve bodur ağaçlar görülür. Dağlık bölgelerde ise orman ağaçları ve ağaççıklar yer alır. Şu anda Büyük Gürgan Seddi'ni görebileceğiniz en iyi yerler; Kelale'nin kuzeydoğusundaki Pişkemer bölgesi, Genbed-i Kavus'un kuzeyinde Kelale ve Maraveh Tepe yönündeki alan ile Temergara Kuzi köyüdür. Duvarın ziyaret edilebilir bölümü, yılın dört mevsiminde farklı görünümler sunan bir bölgede yer alır; yine de bölgenin iklim koşulları göz önüne alındığında sonbahar başı ve ilkbahar başı, Gürgan Seddi'ni ziyaret etmek için en iyi zamanlar sayılabilir. Yazın havanın sıcaklığı ve nemi ile kışın elverişsiz hava biraz rahatsız edici olabilir.