عمارت کوشک

عمارت کوشک که با نام‌های خانه شقاقی و خانه ماندالا نیز شناخته می‌شود، یکی از بناهای تاریخی شهر تهران در استان تهران است که در محدوده منطقه ۱۲ شهرداری، در خیابان فردوسی، خیابان تقوی و نبش کوچه مهنا (کوشک) قرار دارد. این عمارت به حسین شقاقی تعلق داشت و در منابع، زمان ساخت آن به سال ۱۳۰۹ خورشیدی و اوایل دوره پهلوی اول نسبت داده شده است؛ هرچند درباره انتساب آن به اواخر دوره قاجار نیز مطالبی منتشر شده است. نام ماندالا نیز از شرکتی خارجی گرفته شده که پیش‌تر مالک بنا بوده است. عمارت کوشک به دلیل معماری متمایز و ارزش تاریخی خود در ۲۴ بهمن ۱۳۷۵ با شماره ثبت ۱۸۳۴ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت و از نمونه‌های شاخص خانه‌های تاریخی واقع در بافت مرکزی پایتخت به شمار می‌رود.

معماری عمارت کوشک ترکیبی از عناصر معماری ایرانی و تأثیرات سبک اروپایی است که در فرم ساختمان، نمای بیرونی و تزئینات آن جلوه پیدا می‌کند. این عمارت با نقشه‌ای بیضی‌شکل در میان محوطه‌ای سرسبز قرار گرفته و نمای آن با آجرکاری، گچ‌بری، سنگ‌کاری و کاشی‌کاری تزئین شده است. پلکان‌های پهن ورودی، ارتباط میان محوطه و ساختمان را برقرار می‌کنند و بخش‌های مختلف بنا، از زیرزمین و طبقه همکف تا طبقه اول و قسمت کلاه‌فرنگی، ساختار خانه‌سازی در تهران معاصر را به نمایش می‌گذارند. فضای داخلی عمارت شامل پنج تالار، شش اتاق خواب و یک اتاق کار بوده است. همچنین، وجود آشپزخانه‌ای مجهز به فر و مخزن آب گرم، از امکانات قابل‌توجه این بنا در زمان ساخت آن به شمار می‌رفت. عمارت پس از تغییر مالکیت، در سال ۱۳۶۴ به تملک سازمان میراث فرهنگی درآمد و در دوره‌های بعد کاربری‌های اداری و فرهنگی پیدا کرد. امروزه این ساختمان محل استقرار مرکز مطالعات منطقه‌ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی است و به همین دلیل، امکان بازدید از فضای داخلی آن برای عموم همواره فراهم نیست.

برای رسیدن به عمارت کوشک می‌توان از خیابان فردوسی به خیابان تقوی رفت و در نبش کوچه مهنا، محل قرارگیری بنا را پیدا کرد. ایستگاه متروی فردوسی در خط ۴ و ایستگاه‌های اتوبوس محدوده خیابان انقلاب و خیابان فردوسی از گزینه‌های حمل‌ونقل عمومی برای دسترسی به این محدوده هستند. از آنجا که عمارت کاربری اداری دارد، بهتر است پیش از مراجعه درباره امکان بازدید و لزوم هماهنگی با مسئولان مجموعه اطلاعات کسب کنید و بازدید از نمای بیرونی را نیز با رعایت حریم ساختمان انجام دهید. بهار و پاییز، به دلیل شرایط آب‌وهوایی معمولاً مناسب‌تر تهران، زمان مطلوبی برای پیاده‌روی در بافت تاریخی اطراف و بازدید از بناهای قدیمی مرکز شهر هستند. هنگام گشت‌وگذار، رعایت نظافت محیط، پرهیز از آسیب‌رساندن به تزئینات و اجزای تاریخی و احترام به حریم مجموعه، به حفظ این میراث ارزشمند کمک می‌کند.