سد گتوند علیا یکی از بزرگترین سدهای ایران است که بر روی رودخانه کارون و در فاصله 25 کیلومتری شمال شوشتر و 10 کیلومتری شهر گتوند در استان خوزستان قرار دارد. این سد آخرین سد قابل احداث بر روی رودخانه کارون محسوب میشود و دریاچهای با ظرفیت مخزن 4 میلیارد و 700 میلیون مترمکعب ایجاد کرده که دومین دریاچه مصنوعی بزرگ کشور پس از سد کرخه است. سد گتوند علیا به عنوان یک شاهکار مهندسی شناخته میشود و هدف از احداث آن، مدیریت سیلابها، تأمین آب و بهبود کیفیت آب رودخانه کارون بوده است.
این سد از نوع سد خاکی با هسته رسی (Earthfill) است و ارتفاع آن از پی حدود 180 متر است که یکی از بلندترین سدهای این نوع در کشور محسوب میشود. مخزن سد با گنجایش نزدیک به 4.5 میلیارد متر مکعب پشتِ سر خود دارد و نیروگاه برقآبی آن در فاز نخست حدود 1000 مگاوات ظرفیت تولید برق دارد که در صورت تکمیل فاز دوم میتواند تا 2000 مگاوات افزایش یابد. با وجود اهمیت فنی و اقتصادی سد گتوند، این پروژه از زمان آبگیری مخزن در اوایل دهه 1390 با بحثهای زیستمحیطی و اجتماعی گسترده مواجه شده است؛ افزایش شوری آب مخزن و پاییندست کارون، تغییرات در الگوی رودخانه و زیر آب رفتن روستاها از مهمترین موضوعات مورد مناقشه در این طرح بودهاند. با وجود اینکه در زمان آبگیری سد نگرانیهایی مبنی بر افزایش شوری آب کارون مطرح شد، تحقیقات نشان دادهاند که تأثیر سد بر شوری آب پاییندست در بدترین شرایط تنها 1٫5٪ بوده و در سالهای بعد به صفر رسیده است.
مؤسسه آب دانشگاه تهران گزارش کرده که پس از سه سال از آبگیری، کیفیت آب خروجی از سد بهبود یافته و مدیریت دقیق رهاسازی آب از پنج دریچه مختلف سد باعث شیرین شدن آب کارون در طول سال شده است. در همین راستا مشخص شد که اصلیترین عامل افزایش شوری آب در پاییندست، پساب کشاورزی و صنعتی نیشکر خوزستان بوده و نه خود سد. با این حال، شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران و شرکتهای مهندس مشاور برخی از برآوردهای دانشگاه تهران را با توجه به کاهش دبی رودخانه کارون از سال 1386 تا زمان آبگیری سد نپذیرفتند. بررسیهای بعدی نشان داد که حتی با کاهش 51 درصدی آورد آب کارون، کیفیت آب خروجی از سد در سه سال اول پس از آبگیری نسبت به حالت عدم احداث سد تفاوت معنیداری نداشته است. به این ترتیب سد گتوند علیا نقش مهمی در مدیریت منابع آب و کنترل کیفیت آب کارون ایفا کرده و با برنامهریزی مناسب، اثرات منفی آن بر محیط زیست تا حد زیادی کاهش یافته است.
متاسفانه هیچ نظری ثبت نشده است.