پناهگاه حیات‌وحش دره انجیر و نی‌باز یکی از گسترده‌ترین مناطق حفاظت‌شده ایران است که در استان یزد و در محدوده شهرستان‌های اردکان و بافق قرار دارد. این منطقه با وسعتی حدود 175 هزار هکتار، در سال 1381 به‌عنوان یکی از مناطق تحت حفاظت سازمان محیط‌زیست ثبت شد. این پهنه طبیعی شامل نواحی کوهستانی، تپه‌ماهورها و دشت‌های وسیع است که در قالب سه زیستگاه اصلی دره انجیر، بوزوا و نی‌باز و دشت‌های میان آن‌ها شکل گرفته‌اند. موقعیت جغرافیایی خاص این منطقه در فلات مرکزی ایران باعث شده تا اقلیمی فراخشک با تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های سرد در آن حاکم باشد و میانگین بارندگی سالانه در حد بسیار پایین ثبت شود.

از نظر تنوع زیستی، این پناهگاه یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های حیات‌وحش ایران به شمار می‌رود و به‌ویژه به‌عنوان یکی از مناطق کلیدی حضور یوزپلنگ آسیایی شناخته می‌شود. علاوه بر یوزپلنگ، گونه‌هایی مانند پلنگ، کاراکال، جبیر، قوچ و میش، کل و بز و انواع گوشتخواران و جوندگان در این منطقه زیست می‌کنند. پوشش گیاهی نیز با گونه‌های مقاوم به خشکی مانند تاغ، گز، قیچ، درمنه، بادام کوهی و انجیر وحشی شکل گرفته است که در کنار دره‌های عمیق و صخره‌ای، زیستگاه‌های امن و طبیعی برای حیات‌وحش ایجاد کرده‌اند. نبود سکونتگاه‌های انسانی گسترده و محدود بودن فعالیت‌های انسانی، این منطقه را به یکی از بکرترین زیست‌بوم‌های کشور تبدیل کرده است، هرچند وجود برخی معادن و جاده‌های عبوری تا حدی بر ساختار طبیعی آن اثر گذاشته است.

برای دسترسی به این پناهگاه، مسیر اصلی از استان یزد و جاده یزد به طبس و همچنین مسیرهای فرعی چادرملو، ساغند و خرانق امکان‌پذیر است. به‌دلیل گستردگی و ماهیت حفاظت‌شده منطقه، ورود به آن تنها در چارچوب‌های مشخص محیط‌زیستی انجام می‌شود و مسیرهای خاکی محدودی در داخل آن وجود دارد. بهترین زمان بازدید از مناطق پیرامونی این پناهگاه فصل‌های پاییز و زمستان است که شدت گرما کاهش یافته و شرایط اقلیمی قابل تحمل‌تر می‌شود. در بازدید از این زیستگاه ارزشمند، رعایت اصول گردشگری مسئولانه از جمله عدم ورود به زیستگاه‌های حساس، حفظ آرامش حیات‌وحش و پرهیز از هرگونه آسیب به پوشش گیاهی و منابع آبی اهمیت حیاتی دارد.