کاروانسرای افضل یا سرای افضل یکی از بناهای تاریخی ارزشمند دوره قاجار در شهر شوشتر، استان خوزستان است که در خیابان طالقانی و کوچه سنگ‌فرش قرار دارد. این بنا به خاندان افضل، از خانواده‌های قدیمی و شناخته‌شده شوشتر که عمدتاً به تجارت اشتغال داشتند، تعلق داشته و در گذشته از مراکز مهم فعالیت‌های تجاری و توزیع غله به شمار می‌رفته است. ارتباطات تجاری خاندان افضل با مناطقی مانند هند، زنگبار و مصر نیز نشان‌دهنده جایگاه این مجموعه در بافت اقتصادی شوشتر در دوره قاجار بوده است. کاروانسرای افضل در 17 اسفند 1381 با شماره 7940 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و در سال 1402 نیز همراه با مجموعه «کاروانسراهای ایرانی» شامل 54 کاروانسرای تاریخی از 24 استان کشور، در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت و به یکی از آثار شاخص تاریخی شوشتر در این فهرست تبدیل شد.

کاروانسرای افضل از نظر معماری، بنایی با حیاط مرکزی است که بخش‌هایی مانند طبقه همکف، طبقه بالایی، شبستان یا زیرزمین، شوادان، اصطبل و اتاق‌های متعدد را دربر می‌گیرد. این بنا حدود هزار مترمربع مساحت دارد و بخش‌های مختلف آن با آجرکاری‌های ظریف و تزئیناتی مانند فخرومدین و انواع طرح‌های خوون‌چینی خفته، راسته و حصیری آراسته شده‌اند. کف حیاط نیز دارای قاب‌بندی آجری است و در بخش‌هایی از بنا می‌توان نیم‌ستون‌های سنگی و تزئینات معماری سنتی شوشتر را مشاهده کرد. ایوان بزرگ بنا، که با عنوان ایوان شدادی شناخته می‌شود، در کنار شبستان سنگی، نورگیرهای گچی و رواق‌ها از عناصر قابل توجه معماری آن هستند. سالم ماندن بخش قابل توجهی از ساختار بنا و محدود بودن دخل و تصرف‌های جدید، ارزش معماری و تاریخی کاروانسرای افضل را افزایش داده است. امروزه این مجموعه علاوه بر ارزش تاریخی، به‌عنوان فضایی برای عرضه و معرفی صنایع دستی مورد استفاده قرار می‌گیرد و گردشگران می‌توانند در غرفه‌ها و کارگاه‌های آن با بخشی از هنرهای دستی منطقه آشنا شوند و محصولات صنایع دستی شوشتر و خوزستان را تهیه کنند. همچنین پوشیدن لباس‌های محلی و عکاسی در فضای سنتی مجموعه از تجربه‌های گردشگری مورد توجه در این بناست.

کاروانسرای افضل در بافت تاریخی شهر شوشتر و در خیابان طالقانی، کوچه سنگ‌فرش قرار گرفته و دسترسی به آن از داخل شهر امکان‌پذیر است؛ بنابراین بازدید از این بنا را می‌توان در کنار دیگر جاذبه‌های تاریخی شوشتر در یک برنامه گردشگری شهری قرار داد. با توجه به گرمای هوا در خوزستان، فصل بهار، به‌ویژه روزهای معتدل‌تر آن، زمان مناسبی برای سفر به شوشتر و بازدید از کاروانسرای افضل محسوب می‌شود و پاییز و زمستان نیز معمولاً شرایط مطلوب‌تری نسبت به ماه‌های گرم تابستان دارند. هنگام بازدید از این بنای تاریخی باید از لمس یا آسیب‌زدن به تزئینات آجری، دیوارها و بخش‌های قدیمی بنا، نوشتن روی سطوح تاریخی و ایجاد آسیب در فضاهای معماری خودداری کرد. همچنین بهتر است در زمان بازدید از غرفه‌های صنایع دستی و فضاهای مورد استفاده مجموعه، حریم فعالیت هنرمندان و سایر بازدیدکنندگان رعایت شود تا تجربه گردشگری در کنار حفاظت از میراث تاریخی بنا ادامه پیدا کند.