قنات گوهرریز جوپار

قنات گوهرریز یکی از قنات‌های تاریخی و فعال ایران است که در شهر جوپار، در جنوب غربی شهر کرمان و در محدوده شهرستان ماهان، استان کرمان قرار دارد. این سازه آبی ارزشمند در دامنه ارتفاعات جوپار شکل گرفته و نمونه‌ای از دانش بومی ایرانیان در بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در مناطق خشک و کم‌آب به شمار می‌رود. قنات گوهرریز با برخورداری از پیشینه تاریخی طولانی، علاوه بر اهمیت در تأمین آب منطقه، جایگاه ویژه‌ای در میراث فرهنگی ایران دارد. این قنات در سال ۲۰۱۶ میلادی، هم‌زمان با ثبت مجموعه‌ای از یازده قنات ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو، به‌عنوان بخشی از این مجموعه به ثبت رسید و از آن زمان به یکی از جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی جوپار تبدیل شده است.

قنات گوهرریز با طول تقریبی ۳۵۵۶ متر، ۱۲۹ حلقه چاه و شش رشته قنات، از سازه‌های قابل‌توجه در حوزه مهندسی آب سنتی ایران است. رشته‌های این قنات در نهایت به یک مسیر مشترک می‌پیوندند و آب را برای مصارف کشاورزی به بخش‌های مختلف منطقه هدایت می‌کنند. یکی از ویژگی‌های شاخص گوهرریز، ارتباط منابع تأمین آب آن با گسل‌های زمین‌شناختی است؛ عاملی که در شناخت سازوکار هیدرولوژیکی این قنات اهمیت دارد. بر اساس اطلاعات موجود، آب این سازه بخش قابل‌توجهی از اراضی باغی جوپار را آبیاری می‌کند و در حفظ فعالیت کشاورزی و سرسبزی باغ‌های منطقه نقش دارد. بازدید از قنات فرصتی برای آشنایی با شیوه‌های سنتی مدیریت آب، ساختار چاه‌ها و کانال‌های زیرزمینی و اهمیت این فناوری در شکل‌گیری سکونتگاه‌های مناطق خشک فراهم می‌کند. همچنین افسانه‌های محلی درباره ماهی کور سپید و روایت‌های مرتبط با جهانگرد انگلیسی، آنتونی اسمیت، بخشی از داستان‌های شفاهی و جذابیت فرهنگی این مکان هستند؛ روایت‌هایی که می‌توان آن‌ها را در کنار ارزش تاریخی و فنی قنات شناخت، بدون آنکه افسانه‌ها را واقعیت قطعی تاریخی در نظر گرفت.

برای دسترسی به قنات گوهرریز، ابتدا باید از شهر کرمان به سمت جوپار حرکت کنید؛ فاصله این دو شهر حدود ۳۰ تا ۳۵ کیلومتر است و مسیر را می‌توان با خودروی شخصی یا وسایل نقلیه جاده‌ای طی کرد. پس از ورود به جوپار، خیابان ۱۷ شهریور و محدوده میدان و آرامگاه شاهزاده حسین (ع) از نشانه‌های راه‌یابی به قنات هستند. برای سفر به منطقه، بهار و پاییز معمولاً به دلیل شرایط آب‌وهوایی معتدل‌تر، زمان‌های مناسبی برای بازدید محسوب می‌شوند؛ هرچند در روزهای گرم تابستان نیز می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب از این جاذبه دیدن کرد. از آنجا که قنات سازه‌ای زیرزمینی و دارای بخش‌های بالقوه ناپایدار است، بازدید باید با رعایت محدودیت‌های دسترسی و توصیه‌های مسئولان محلی انجام شود؛ بدون ورود به قسمت‌های ناایمن، دست‌کاری دیواره‌ها یا ایجاد سروصدای غیرضروری. همچنین لازم است از رهاکردن زباله و هرگونه آسیب به سازه تاریخی خودداری شود تا این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده حفظ شود.